Haksız fiilden doğan taleplerde dava dilekçesinden önce gönderilen ihbar veya ihtar metni, çoğu dosyada sanıldığından daha belirleyicidir. Bu metin, zararın hangi tarihte öğrenildiğini, karşı tarafın ne zaman bilgilendirildiğini ve talebin kapsamını kayıt altına alır. Aşağıda TBK ve HMK çerçevesinde, ihbar aşamasının ispat değeri ile yanlış muhataba veya yanlış mercie yapılan bildirimin yarattığı kayıp ele alınmaktadır.
İhbar Metni Hangi Anda Delile Dönüşür
Bir bildirimin delil değeri, içeriğinden çok gönderim ve ulaşma biçiminden doğar. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarda tebliğ şerhi, kayıtlı elektronik posta kullanıldığında sistem çıktısı, adi postada ise teslim kaydı dosyaya konur. Metnin kendisinde ise fiilin tanımı, zararın türü ve karşı taraftan beklenen davranış açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerle kurulan bir ihtar, sonradan talebin kapsamını daraltan bir belgeye dönüşebilir.
Zararı Kalemlere Ayırmadan Delil Toplanmaz
Haksız fiilde ispat yükü kural olarak zarar gördüğünü ileri sürene aittir. Bu nedenle delil arayışına başlamadan önce zarar kalemleri ayrıştırılmalıdır:
- Fiili zarar: onarım, yenileme, tedavi ve nakil giderleri
- Kazanç kaybı: gelir belgeleri, sözleşme iptalleri, iş göremezlik dönemi
- Manevi talep: olayın kişilik hakları üzerindeki etkisini gösteren kayıtlar
- Fiil ile zarar arasındaki bağı kuran teknik veriler
Her kalem için ayrı bir belge kaynağı belirlenmesi, sonradan eksik ispat nedeniyle reddedilen talep kalemlerini azaltır.
Muhatap Hatası ile Merci Hatası Farklı Sonuç Doğurur
Uygulamada iki hata sık görülür. Birincisi, ihtarın zarara yol açan çalışanın kendisine gönderilip işletmeye gönderilmemesidir. İkincisi, adli yargıda görülmesi gereken bir tazminat talebinin idari makama şikâyet dilekçesiyle iletilip yargı yolunun hiç işletilmemesidir. İdari bir şikâyet, dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Sorumlunun kim olduğu, olayın bir kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğup doğmadığı ve tarafların sıfatı, ilk yazışmadan önce netleştirilmelidir.
Delil Toplama Sırası
- Olay anına ait kayıtlar öncelikli olarak güvence altına alınır; kamera ve sistem kayıtlarının saklama süresi kısadır.
- Tanık beyanları, hafıza tazeliğini korumak için erken tarihte yazılı hale getirilir.
- Gider belgeleri tarih sırasına göre tek bir tabloya işlenir.
- İhtar metni, toplanan bu verilerle uyumlu biçimde yazılır.
- Karşı tarafın cevabı, sonraki aşamada ikrar veya çelişki kaynağı olarak ayrı bir dosyada tutulur.
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her olayın kendi koşullarına göre değişebilir. Sorumluluğun türü, tarafların sıfatı ve olayın gerçekleştiği ortam, hem başvurulacak mercii hem de ispat yükünü değiştirebilir. Bu nedenle ihtar gönderilmeden önce dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.