Sözleşmeden doğan alacak uyuşmazlıklarında zamanaşımı, çoğu zaman esasa girilmeden sonucu belirleyen bir savunmadır. TBK farklı borç türleri için farklı süreler öngörür; HMK bu savunmanın hangi aşamada ileri sürülebileceğini düzenler; tüketici işlemlerinde ise TKHK'nın özel hükümleri devreye girer. Tartışmanın merkezi neredeyse her zaman aynıdır: süre ne zaman başladı ve arada kesildi mi?
Başlangıç Anını Belirleyen Belge
Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Bu an, taksitli işlemlerde her taksit için ayrı, dönemsel edimlerde her dönem için ayrı doğabilir. Bu nedenle dosyada tek bir başlangıç tarihi değil, bir tarih dizisi bulunmalıdır. Fatura tarihi, teslim tutanağı, hakediş onayı ve sözleşmedeki vade hükmü bu diziyi kuran temel belgelerdir.
Kesilme ve Durma İddiasını Kanıtlayanlar
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma veya kısmi ödeme kaydı
- İcra takibine ilişkin dosya kaydı ve takibin akıbeti
- Dava açılmasına ilişkin kayıt ve dosya numarası
- Teminat verilmesi veya faiz ödenmesi gibi borcu tanıyan davranışlar
Kısmi ödeme özellikle güçlü bir delildir; ancak ödemenin hangi borca mahsuben yapıldığı açık değilse tartışma doğar. Bu nedenle dekont açıklamalarının sözleşmeye atıf yapacak biçimde yazılması, sonradan doğacak birçok ihtilafı önler.
Savunma Ne Zaman İleri Sürülmeli?
Zamanaşımı kendiliğinden gözetilmez; ileri sürülmesi gerekir ve bunun için usulde öngörülen aşama kaçırılmamalıdır. Cevap dilekçesinde açıkça belirtilmeyen bir zamanaşımı savunmasının sonradan dosyaya girmesi güçleşir. Bu nedenle savunma hazırlanırken, esasa ilişkin itirazlarla birlikte zamanaşımı da ayrı bir başlık olarak yazılmalıdır.
Yanlış Merci: Alacağın Niteliği Yolu Belirler
Aynı alacak, taraf sıfatına göre farklı mercilerde görülür. İki tacir arasındaki ticari nitelikteki alacak için dava şartı niteliğindeki arabuluculuk aşaması işletilmeden açılan dava usulden reddedilir. Tüketici sıfatının bulunduğu hâllerde ise güncel parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer. Alacağın senede bağlı olup olmaması ise icra takibinin türünü etkiler. Yolun yanlış seçildiği hâllerde geçen zaman, zamanaşımı savunmasını güçlendiren bir unsura dönüşür.
Dosya Hazırlarken
- Sözleşmedeki vade ve temerrüt hükümlerini işaretleyin.
- Her edim için ayrı muacceliyet tarihi çıkarın.
- Kesilme iddiasına dayanak her belgeyi tarih sırasına dizin.
- Taraf sıfatını belirleyip doğru yolu ve arabuluculuk gerekliliğini teyit edin.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ödeme geçmişi süreye ilişkin sonucu değiştirebileceğinden, savunma veya dava hazırlığında hukuki destek alınması yararlı olur.