Sözleşmeye konu mal veya işin ayıplı çıkması hâlinde tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, tazminat hesabında düğümlenir. Alıcı zararın tamamını isterken satıcı ayıbın değerinde yarattığı azalmayla sınırlı bir sorumluluk savunur. Bu rehber, TBK ve HMK çerçevesinde ayıp iddiasını rakamla desteklenebilir hâle getirmeye ve talebi yanlış yargı koluna taşımaktan doğan kayıpları önlemeye odaklanır.
Önce Seçimlik Hak, Sonra Hesap
Ayıp hâlinde alıcının kullanabileceği haklar birbirinden farklı sonuçlar doğurur: sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ayıpsız misliyle değişim veya onarım. Hangi hakkın kullanıldığı, hesabın yöntemini de belirler. Bedelde indirim isteniyorsa ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki oran; dönme isteniyorsa iade ve iadeye bağlı masraflar; onarım isteniyorsa gider tutarı esas alınır. Dilekçede hak seçimi belirsiz bırakıldığında bilirkişi incelemesi de dağınık kalır.
Muayene ve İhbarın Kayıt Altına Alınması
Ayıp iddiasının en kırılgan halkası, ayıbın ne zaman fark edildiği ve karşı tarafa ne zaman bildirildiğidir. Açık ayıplarda teslimden sonraki inceleme, gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıktığı an belirleyicidir. Bildirimin tarih ve içeriği ispatlanamıyorsa, esasa ilişkin haklı bir iddia usul nedeniyle sonuçsuz kalabilir. Bu nedenle bildirimin, gönderim tarihi ve içeriği belgelenebilir bir kanalla yapılması gerekir.
Hesabı Ayakta Tutan Belgeler
- Sözleşme, sipariş formu, teknik şartname ve varsa numune kayıtları
- Fatura, ödeme dekontları ve teslim tutanakları
- Ayıbı gösteren fotoğraf, ölçüm ve servis raporları
- Onarım için yapılan harcamalara ilişkin belgeler
- Aynı ürün veya işin ayıpsız piyasa değerine dair karşılaştırma verileri
Delil Tespiti: Geç Kalınan Adım
Ayıp zamanla ortadan kalkabilecek veya değişebilecek nitelikteyse, dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi hesabın dayanağını korur. Ürün onarıldıktan, imalat sökülüp yenilendikten veya iş tamamlandıktan sonra yapılan inceleme, çoğu zaman ayıbın başlangıçtaki boyutunu gösteremez. Tespit dosyası, sonraki bilirkişi raporunun da temel verisi olur.
Yargı Yolu ve Merci Seçimi
Aynı olay, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerin görev alanına girebilir. Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK kapsamındaki başvuru yolu; iki tacir arasındaki ticari ilişkide ise ticari yargılama usulü gündeme gelir. Uyuşmazlığın türüne göre dava şartı arabuluculuğun aranıp aranmadığı da ayrıca kontrol edilmelidir; bu adım atlandığında dava esasa girilmeden usulden reddedilebilir.
Ayıp uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen genellikle iddianın haklılığı değil, hesabın belgeyle desteklenip desteklenmediğidir. Elinizdeki belgelerin hangi hesap yöntemini taşıyabileceğini somut olarak değerlendirmek için hukuki destek almanız yararlı olacaktır.