Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki satım ve eser sözleşmelerinde ayıp iddiası gündeme geldiğinde, ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu aşama çoğu zaman bir formalite gibi görülür; oysa arabuluculukta yazılanlar, sonraki yargılamada tarafın kendi beyanı olarak karşısına çıkabilir.
Ayıp İhbarının Zamanı
Ayıba dayalı hakların korunması, ayıbın süresinde ihbar edilmesine bağlıdır. Açık ayıplarda muayene ve bildirim yükümlülüğü teslimden hemen sonra doğar; gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıktığı an esas alınır. Ticari iş niteliğindeki alımlarda bu süreler daha da kısadır. Bu nedenle ilk yapılacak iş, ihbarın hangi tarihte ve hangi kanalla yapıldığını belgelemektir. Noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta ve teslim tutanağına düşülen şerh bu bakımdan güçlü kayıtlardır.
Arabuluculuk Oturumunda Dikkat Edilecekler
- Talebin konusunun ve tutarının tutanakta açıkça yazılması
- Kısmi anlaşma hâlinde hangi kalemlerin dışarıda kaldığının belirtilmesi
- Karşı tarafın ayıbı kabul eden beyanlarının tutanağa geçirilmesinin istenmesi
- Yetki belgesi ve temsil ilişkisinin kontrol edilmesi
- Son tutanağın anlaşmama sebebini kapsayacak biçimde düzenlenmesi
Anlaşma sağlanması hâlinde düzenlenen belgeye icra edilebilirlik şerhi alınabildiğinden, ödeme takvimi ve gecikme hâlindeki sonuçlar metne yazılmalıdır. Aksi hâlde anlaşma, yeni bir uyuşmazlığın başlangıcı olur.
Delil Tespiti: Kaçırılan Fırsat
Ayıp iddialarında ürün ya da imalat çoğu zaman zamanla değişir, kullanılır veya onarılır. Bu nedenle dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını korur. Tespit talebi, ayıbın niteliğini ve giderim maliyetini soracak biçimde yazılmalıdır. Karşı tarafın onarım önerisi kabul edilecekse, onarım öncesi durumun fotoğraf ve raporla sabitlenmesi gerekir.
Yanlış Mercie Başvurmanın Etkisi
Uyuşmazlığın tüketici işlemi mi yoksa ticari iş mi olduğu, hem başvurulacak mercii hem de uygulanacak süreleri değiştirir. Tüketici sıfatı taşıyan alıcı bakımından hakem heyeti ve tüketici mahkemesi gündeme gelirken, iki tacir arasındaki ilişkide asliye ticaret mahkemesi ve ticari dava şartı arabuluculuk söz konusu olur. Arabuluculuk aşaması atlanarak açılan dava usulden reddedilir; bu süre içinde ayıba ilişkin zamanaşımı işlemeye devam eder.
Kısa Yol Haritası
- Teslim tarihi ve ayıbın fark edildiği tarih belgelenir.
- İhbar süresinde ve yazılı olarak yapılır.
- Gerekiyorsa delil tespiti istenir.
- Arabuluculuk başvurusu doğru sıfat ve doğru taraflarla yapılır.
Burada yer alan bilgiler geneldir; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği sonucu değiştirebileceğinden, ihbar süresi geçmeden dosyanın hukuken değerlendirilmesi önerilir.