Satılan şeyin ayıplı çıkması hâlinde alıcının hakları kendiliğinden korunmaz. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bakıldığında, ayıbın bildirilmesi bir külfettir; bu külfetin yerine getirilmemesi çoğu zaman esasa hiç girilmeden sonucu belirler. Bildirimden sonra da doğru mercie yönelmek ayrı bir eşiktir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Genel hükümlere tabi bir satışta alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre uygun bir sürede gözden geçirmek ve ayıbı gecikmeksizin satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın anlaşıldığı anda yapılmalıdır. Bildirim yapılmazsa satılan, ayıplı olmasına rağmen kabul edilmiş sayılır. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde ise bu kurallara dayanılamaz; bu, uygulamada alıcı lehine en güçlü dayanaklardan biridir.
İhbarın İspatı Nasıl Sağlanır
Telefon görüşmesi ya da sözlü şikâyet, ihbarın yapıldığını göstermek bakımından zayıf kalır. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname, tarih ve içerik yönünden en güçlü ispat aracıdır. Ayıbın niteliği teknik inceleme gerektiriyorsa, dava açılmadan önce HMK çerçevesinde delil tespiti istenmesi, malın kullanılmaya devam edilmesiyle bozulacak durumun sabitlenmesini sağlar. Tespit talebi, karşı tarafın sonradan ileri süreceği kullanım hatası savunmasını da büyük ölçüde zayıflatır.
Tüketici İşlemi mi, Genel Hükümler mi
Alıcının tüketici sıfatını taşıyıp taşımadığı, yalnızca uygulanacak kuralları değil doğrudan görevli mercii belirler. Tüketici işlemi söz konusuysa parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi devreye girer. Ticari ya da mesleki amaçla yapılan alımda ise uyuşmazlık genel mahkemelerin görev alanındadır. Bu nitelendirmenin baştan yapılmaması, aylar sonra görevsizlik kararıyla karşılaşılmasına neden olur.
Seçimlik Hakların Kullanımı
- Sözleşmeden dönerek satış bedelinin iadesini istemek
- Ayıp oranında bedelden indirim talep etmek
- Masrafları satıcıya ait olmak üzere onarım istemek
- Mümkünse ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini talep etmek
- Koşulları varsa ayrıca uğranılan zararın giderilmesini istemek
Zamanaşımı ve Talebin Yazımı
Ayıptan doğan taleplerde kural olarak iki yıllık zamanaşımı öngörülmüştür; taşınmaz satışlarında ve ayıbın hile ile gizlendiği hâllerde durum farklıdır. Dilekçede seçimlik hakların hepsini aynı anda ve birbirini dışlayacak biçimde yazmak yerine, esas talebin ne olduğunu belirtip terditli sıralama yapmak daha isabetli bir yöntemdir. Bedel iadesi isteniyorsa faizin hangi tarihten yürütüleceği ayrıca gösterilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve ayıbın türü hem süreleri hem başvurulacak mercii değiştirebilir. İhtarname göndermeden önce dosyanın hukuki değerlendirmeye tabi tutulması önerilir.