Sözleşmenin ihlal edildiği iddiasına dayanan tazminat taleplerinde tartışma çoğu kez maddi olayda değil, sözleşme metninin nasıl okunacağında düğümlenir. Aynı hükmün taraflarca farklı yorumlanması, talebin hukuki temelinin de yanlış kurulmasına yol açar. TBK ve HMK ile TKHK'nin devreye girdiği dosyalarda, yorum ölçütleri ile başvuru sırasının birlikte planlanması gerekir.
Talebin hukuki temeli sözleşme mi, haksız fiil mi
Aynı olaydan hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil sorumluluğu doğabilir. Bu ayrım teorik değildir: zamanaşımı süreleri, ispat yükünün dağılımı ve talep edilebilecek zarar kalemleri buna göre değişir. Sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kusurun ortaya konması genel olarak talep edenden beklenir. Dilekçede temelin açıkça gösterilmesi, sonraki aşamalarda talebin daralmasını önler.
Sözleşme yorumunda başvurulan ölçütler
Metin tartışmalıysa yargılamada sırasıyla şu noktalar değerlendirilir:
- Tarafların gerçek ve ortak iradesinin ne olduğu, kullanılan yanlış ifadelere bakılmaksızın
- Sözleşmenin bütünü içinde hükmün işlevi ve diğer maddelerle uyumu
- Sözleşme öncesi yazışmalar ile tarafların sonraki uygulamaları
- Dürüstlük kuralı ve işin niteliğinden doğan makul beklenti
- Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerde düzenleyen aleyhine yorum
Temerrüt, ihtar ve tarih düzeni
Tazminat talebinin başlangıç tarihini çoğu zaman temerrüdün doğduğu an belirler. Bu nedenle ifa için verilen süre, gönderilen ihtar ve karşı tarafın cevabı tarih sırasıyla dosyaya konulmalıdır. Sözleşmede ifa zamanı kesin olarak belirlenmişse ayrıca ihtara gerek kalmayabileceğinden, metindeki süre kayıtları önce incelenmelidir. Cezai şart öngörülmüşse, bunun tazminat talebiyle ilişkisi de ayrıca değerlendirilir.
Görevli mahkeme ve dava şartı
Uyuşmazlığın taraflarının sıfatı, hem görevli mahkemeyi hem de dava öncesi zorunlu adımı belirler. İlişki bir tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK uyarınca tüketici mahkemesi ya da parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti devreye girer. Taraflar tacir ve ilişki ticari nitelikteyse asliye ticaret mahkemesi görevli olup, konusu para alacağı olan taleplerde arabuluculuk dava şartıdır. Bunların dışında kalan uyuşmazlıklarda ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Bu üç ihtimalin karıştırılması, dosyanın esasa girilmeden reddine yol açan en yaygın hatadır.
Zarar kalemlerinin ölçülebilir yazımı
Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında hem karşı tarafın savunması hem hesap incelemesi güçleşir. Fiili zarar, yoksun kalınan kazanç, giderler ve varsa cezai şart ayrı satırlarda gösterilmeli, her kalemin dayanağı belge ile eşleştirilmelidir. Miktarın başlangıçta tam olarak belirlenemediği hallerde talebin türü buna göre seçilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı sonucu belirgin biçimde etkilediğinden, dava yoluna gitmeden önce metnin ve yazışmaların bütün olarak incelenmesi yararlı olur.