Haksız fiilden doğan zararın giderilmesinde davanın kaderini belirleyen şey çoğu zaman olayın kendisi değil, talebin nasıl kurgulandığıdır. Zararın hesaplanabilir olup olmaması, hangi mahkemenin görevli sayılacağı ve faizin hangi tarihten isteneceği; dilekçe yazılırken verilen kararlarla belirlenir. Sonradan düzeltmeye çalışmak ise hem harç hem zamanaşımı yönünden maliyet doğurur.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
TBK sistematiğinde maddi zarar; fiilî zarar, kazanç kaybı ve zararın giderilmesi için yapılan makul giderler olarak ayrışır. Bedensel zarara ilişkin dosyalarda tedavi giderleri, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılması ayrı kalemler hâlinde yazılır. Manevi tazminat ise ayrı bir talep olup, maddi kalemlerin içine gömülmesi hâlinde hükmedilecek miktar bakımından belirsizlik doğar.
Belirsiz Alacak, Kısmi Dava ve Tam Dava Ayrımı
HMK, alacağın miktarını dava açılırken belirleyemeyen davacıya belirsiz alacak davası imkânı tanır; ancak bu imkân her dosya için açık değildir. Zararın miktarı davacı tarafından hesaplanabilecek durumdaysa belirsiz alacak yolunun seçilmesi, dosyanın esasına girilmeden sonuç alınamaması riskini doğurur. Kısmi dava tercihi ise zamanaşımının yalnızca talep edilen kısım bakımından kesilmesi sonucunu gündeme getirebilir. Bu üç seçenek arasında yapılan tercih, bilirkişi raporundan sonra ıslah ihtiyacını da belirler.
Görevli Mahkemeyi Belirleyen Unsur
- Taraflardan biri tüketici, diğeri satıcı veya sağlayıcı ise TKHK kapsamındaki yol öncelikle değerlendirilir.
- Uyuşmazlık her iki taraf için ticari iş niteliğindeyse ticari dava rejimi ve buna bağlı dava şartı arabuluculuk gündeme gelir.
- Sigorta ilişkisinden kaynaklanan taleplerde sigortacıya başvuru basamağı atlanmamalıdır.
- Bunların dışında kalan genel haksız fiil taleplerinde asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Faiz ve Zamanaşımını Dilekçede Kurmak
Haksız fiilde borçlu, kural olarak fiil tarihinden itibaren temerrüde düşmüş sayılır; bu nedenle faiz başlangıcının dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir. Faiz türünün de yazılması ihmal edilmemelidir. Zamanaşımı bakımından ise zararın ve failin öğrenilmesine bağlı süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen üst süre birlikte hesaplanır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun bir süre uygulanabilir.
Hesabı Belgeye Bağlamak
Talep edilen her kalemin arkasında bir belge bulunmalıdır: fatura, ödeme kaydı, ücret bordrosu, rapor veya keşif tutanağı. Belgesiz kalan kalemler bilirkişi incelemesinde kendiliğinden düşer. Karşı tarafın kusur oranına ilişkin savunmasına karşı da olay yeri tespitleri ve tanık beyanları önceden derlenmelidir.
Bu metin genel bir yol haritası sunar. Zararın türü, tarafların sıfatı ve olayın niteliği talep şeklini değiştirebileceğinden, dava açılmadan önce hesap ve talep kurgusunun somut olay üzerinden ayrıca değerlendirilmesi önerilir.