Teslim edilen mal veya yapılan iş sözleşmeye uygun değilse, alıcının elinde birden fazla seçimlik hak bulunur. Ancak bu hakları kullanmadan önce cevaplanması gereken usul sorusu şudur: uyuşmazlık doğrudan mahkemeye mi taşınacak, yoksa önce bir arabuluculuk aşamasından mı geçecek? TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde bu sorunun yanıtı tarafların sıfatına göre değişir ve yanlış sıra izlenmesi davanın usulden reddine yol açabilir.
Önce Tarafları Sınıflandırın
Aynı ayıplı ürün, üç ayrı hukuki güzergâh doğurabilir. İki tacir arasındaki ticari ilişkide dava şartı olarak ticari uyuşmazlıklara ilişkin arabuluculuk gündeme gelir. Alıcı tüketici sıfatındaysa süreç tüketici uyuşmazlıkları düzenine tabidir ve parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer. Taraflardan hiçbiri tacir veya tüketici değilse genel hükümler uygulanır. Bu sınıflandırma yapılmadan yazılan ihtarname bile hedefini şaşırabilir.
İhbar ve Muayene Yükümlülüğü
Ayıp iddiasının en kırılgan noktası, ayıbın zamanında bildirilip bildirilmediğidir. Ürün teslim alındığında yapılan muayene, açık ayıplar bakımından belirleyicidir; gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıktığı an esas alınır. Bildirimin yazılı ve tarihi doğrulanabilir bir kanalla yapılması, ileride ispat sorununu büyük ölçüde çözer. Sözlü şikâyetler, karşı taraf inkâr ettiğinde çoğu zaman havada kalır.
Arabuluculuk Görüşmesine Hazırlıklı Gitmek
Arabuluculuk, dosyanın hızlı kapanabileceği tek aşamadır; buna rağmen sıklıkla formalite olarak görülür. Verimli bir görüşme için şunlar önceden hazırlanmalıdır:
- Ayıbı ve kapsamını gösteren teknik rapor, fotoğraf veya servis kaydı.
- Zararın kalem kalem hesabı: onarım bedeli, kullanım kaybı, taşıma gideri.
- Kabul edilebilir asgari çözüm ile ideal çözüm arasındaki bant.
- Anlaşma sağlanırsa belgeye yazılacak ifa takvimi ve teminat.
Anlaşma ve Anlaşmama Sonrası
Görüşmede varılan mutabakat, içeriği açık yazıldığında icra edilebilirlik bakımından güçlü bir belge hâline gelir. Bu nedenle metinde tarafların yükümlülükleri, ödeme tarihleri ve temerrüt hâlinde ne olacağı belirtilmelidir. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak, dava dilekçesine eklenmesi gereken temel belgedir; bu belge olmadan açılan dava usul yönünden sorun yaratır.
Sık Rastlanan Merci Hataları
Tüketici sıfatı taşıyan bir alıcının ticari arabuluculuğa yönlendirilmesi, parasal sınır aşıldığı hâlde hakem heyetine başvurulması veya heyetin görev alanındaki bir talep için doğrudan dava açılması en sık görülen üç hatadır. Her biri, esas incelenmeden dosyanın geri dönmesine yol açar.
Buradaki anlatım genel çerçevedir; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği izlenecek yolu değiştirir. Başvuru yapmadan önce belgelerinizle birlikte bireysel bir değerlendirme almanız yerinde olur.