Haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde davacının birden çok yetkili mahkeme arasında seçim hakkı bulunur. Bu seçim yalnızca pratik bir kolaylık değil, delil toplama hızını ve yargılamanın seyrini etkileyen stratejik bir karardır. TBK ve HMK çerçevesinde konuyu merci ve delil ekseninde ele alıyoruz.
Yetki Seçenekleri ve Seçimin Sonuçları
Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Haksız fiil bakımından HMK ayrıca fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer, zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemelerini de yetkili kılar. Bu seçenekler arasından tercih yapılırken keşif yapılacak yer, tanıkların bulunduğu il ve ilgili kayıtların tutulduğu kurumun konumu birlikte değerlendirilmelidir. Görev bakımından ise uyuşmazlığın tarafları belirleyicidir: tüketici işlemi varsa TKHK kapsamında tüketici mahkemesi, iki tacir arasındaki ticari ilişkide asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Genel kural asliye hukuk mahkemesidir.
Zamanaşımı ve Sürenin Başlangıcı
TBK, haksız fiilden doğan tazminat istemleri için zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren iki yıllık, her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıllık süre öngörür. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı öngörülmüşse, o süre uygulanır. Öğrenme anının belirlenmesi çoğu dosyada tartışma konusu olduğundan, ilk bilgilendirme yazısı, rapor tarihi veya tebligat parçası dosyaya konulmalıdır.
Delil Planı Nasıl Kurulur
- Zarar kalemleri fiili zarar, yoksun kalınan kar ve manevi zarar olarak ayrı ayrı listelenir.
- Nedensellik bağı için olayın öncesi ve sonrasını gösteren belgeler kronolojik dizilir.
- Kusur oranı tartışmalıysa teknik rapor talebi dilekçede zamanında ileri sürülür.
- Delil tespiti gerektiren durumlarda dava açılmadan önce tespit istenerek delilin kaybolması önlenir.
- Karşı tarafın elinde bulunan belgeler için ibraz talebi açıkça yazılır.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
- Yetki itirazı ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmezse yetkisiz mahkeme yetkili hale gelebilir; ancak kesin yetki hallerinde bu mümkün değildir.
- Görevsizlik veya yetkisizlik kararının kesinleşmesinden sonra iki hafta içinde başvurulmazsa dava açılmamış sayılır.
- Ticari nitelikteki para alacaklarında dava şartı olan arabuluculuk aşaması atlanırsa dava usulden reddedilir.
- Sigorta ilişkisi bulunan dosyalarda öngörülen ön başvuru yolunun işletilmemesi aynı sonucu doğurur.
Son Değerlendirme
Haksız fiil dosyalarında yetki seçimi, delil toplamanın maliyetini doğrudan etkiler; doğru mahkeme, aylarca sürecek istinabe yazışmalarının önüne geçer. Olayın niteliği ve tarafların sıfatı her dosyada değiştiğinden, dava öncesi hukuki değerlendirme yapılması yararlıdır.