Sözleşmeden kaynaklanan tazminat davalarında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçede belirlenir. Uyuşmazlığın niteliği yanlış tespit edildiğinde dava görevli olmayan mahkemede açılır; görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflar kabul etse bile bu eksiklik giderilemez ve dosya aylar sonra başka mahkemeye gönderilir.
Uyuşmazlığın Niteliğini Belirlemek
TBK çerçevesindeki genel bir sözleşme ilişkisinde görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak ilişkinin her iki taraf için ticari iş sayıldığı veya TTK’da sayılan hâllerden birine girdiği durumlarda dava ticari nitelik kazanır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK kapsamındaki özel rejim devreye girer. Bu üç ihtimal, aynı sözleşme metni için farklı usul yolları anlamına gelir.
Dava Şartı Olan Ön Aşamayı Atlamamak
Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda da benzer bir ön aşama öngörülmüştür. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir ve yeniden dava açılana kadar geçen süre, zamanaşımı bakımından risk oluşturur. Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi bu nedenle biçimsel değil, esaslı bir gerekliliktir.
Yetki: Sözleşmedeki Kayıt Her Zaman Geçerli Değil
- Genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olmasıdır.
- Sözleşmeden doğan davalarda ifa yerinin bulunduğu mahkemede de dava açılabilir.
- Yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir; bu sıfatı taşımayan taraf bakımından böyle bir kayıt sonuç doğurmaz.
- Haksız fiil unsuru da bulunuyorsa fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer bakımından ek seçenekler gündeme gelir.
Yorum Uyuşmazlığında İspatın Kurgusu
Sözleşme yorumu tartışmalarında metnin lafzı kadar tarafların gerçek ve ortak iradesi de önem taşır. Bu nedenle sözleşme öncesi yazışmalar, teklif ve revizyon dosyaları, fatura ve teslim belgeleri, ödeme akışı ve ifa sırasındaki yazılı uyarılar kronolojik bir dizin hâlinde sunulmalıdır. Belirsiz bırakılmış kalemlerde, hükmü tek taraflı kaleme alan tarafın aleyhine yorum ilkesi gündeme gelebilir; bu iddia ileri sürülecekse metnin kim tarafından hazırlandığı belgeyle gösterilmelidir.
Talep Kalemlerini Ölçülebilir Kurmak
Tazminat talebinde müspet ve menfi zarar ayrımı, cezai şart istenip istenmediği, faiz türü ve başlangıç tarihi ayrı ayrı yazılmalıdır. Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, harç ve ıslah imkânı bakımından sonuç doğurduğundan bilinçli yapılmalıdır. Hesabın bilirkişi incelemesine elverişli biçimde tablo hâlinde sunulması, yargılamayı belirgin biçimde kısaltır.
Bu genel çerçeve her sözleşmeye aynı biçimde uygulanamaz; görev, yetki ve ön şart değerlendirmesinin sözleşme metni okunarak yapılması gerekir.