Sözleşmeden doğan bir alacak zamanaşımına yaklaşırken açılan dava, arabuluculuk aşaması atlandığı için usulden reddedilirse ortaya iki katmanlı bir kayıp çıkar: hem dava düşer hem de bu arada zamanaşımı tamamlanmış olabilir. TBK, HMK ve TKHK bu iki kurumu birlikte okumayı gerektirir.
Zamanaşımı Savunmasının Zamanlaması
Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir ve bu savunma cevap dilekçesinde yapılmadığında sonradan ileri sürülmesi sınırlıdır. Alacaklı açısından ise sürenin ne zaman işlemeye başladığı belirleyicidir: muacceliyet tarihi, ifa tarihi ve dönemsel edimlerde her bir dönemin başlangıcı ayrı ayrı hesaplanır. Farklı kalemler için farklı süreler işleyen sözleşmelerde tek bir son tarih varsaymak, dosyanın bir kısmını kaybettirir.
Hangi Uyuşmazlıkta Arabuluculuk Dava Şartıdır
- Ticari nitelikteki, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri
- Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesi ve komşuluk hukukundan doğan bazı talepler
- Belirli parasal sınırların üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları
- İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade talepleri
Buna karşılık ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri, çekişmesiz yargı işleri ile bazı özel dava türleri bu şartın dışındadır. Talebin birden fazla kalem içerdiği dosyalarda, kalemlerden birinin dava şartına tabi olması diğerlerini de etkileyebileceğinden ayrıştırma dilekçe aşamasında yapılmalıdır.
Arabuluculuğa Başvurunun Süreye Etkisi
Arabuluculuk sürecinin işlemeye başlaması, zamanaşımının işlemesini süreç boyunca durdurur; süreç sona erdiğinde kalan süre yeniden işler. Bu nedenle zamanaşımının dolmasına az kalan dosyalarda başvurunun yapıldığı tarihin belgelenmesi kritik önem taşır. Son tutanağın düzenlendiği tarih de aynı ölçüde önemlidir; çünkü dava açma süresi çoğu uyuşmazlıkta bu tarihe bağlanır.
Yanlış Arabuluculuk Bürosuna Başvuru
Başvurunun yetkili adliye arabuluculuk bürosuna yapılması gerekir; bu kural genellikle karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer üzerinden belirlenir. Karşı taraf ilk toplantıda yetki itirazında bulunur ve itiraz haklı görülürse süreç yetkisiz büro nezdinde sonuçlanmış sayılır. Böyle bir tutanağa dayanarak açılan dava, dava şartı yerine getirilmemiş kabul edilebilir. Bu risk, karşı tarafın güncel adresinin sicil ve tapu kayıtlarından teyit edilmesiyle büyük ölçüde azalır.
Dava Açılmadan Önceki Son Kontrol
- Alacağın her kalemi için ayrı zamanaşımı süresi hesaplanır.
- Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığı belirlenir.
- Yetkili büro, karşı tarafın güncel adresine göre tespit edilir.
- Başvuru ve son tutanak tarihleri takvime işlenir; dava açma süresi buradan sayılır.
- Anlaşma sağlanırsa tutanağın icra edilebilirlik şerhi ihtiyacı değerlendirilir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Sözleşmenin türü ve alacağın doğum tarihi sonucu belirleyeceğinden, süre daralmadan önce bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.