Ayıplı mal ve hizmet uyuşmazlıklarında davanın kaybedilme nedeni çoğu kez ayıbın bulunmaması değil, ayıbın zamanında ve ispatlanabilir biçimde bildirilmemiş olmasıdır. İkinci sık hata ise dosyanın yanlış mercie taşınmasıdır: aynı olay, tarafların sıfatına göre tüketici mahkemesinin, asliye ticaret mahkemesinin veya hakem heyetinin işi olabilir.
Önce İlişkinin Niteliğini Belirleyin
- Alıcı tüketici, satıcı ticari veya mesleki amaçla hareket ediyorsa TKHK rejimi uygulanır.
- Her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeleriyle ilgiliyse TTK ve TBK hükümleri ile ticari davalara ilişkin usul geçerlidir.
- Taraflar arasında tüketici işlemi bulunmayan olağan bir satış varsa genel hükümler ve asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcıya teslimden sonra malı gözden geçirme ve ayıbı uygun sürede satıcıya bildirme yükü getirir. Gizli ayıplar ortaya çıktığında bildirim yine gecikmeksizin yapılmalıdır. Bildirimin şekli serbest olsa da ispat kolaylığı bakımından noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup veya kayıt altına alınabilen elektronik yöntemler tercih edilmelidir. Telefonla yapılan bildirim, karşı taraf inkâr ettiğinde çoğu zaman ispatlanamaz.
Delil Zincirini Kurma Sırası
- Sözleşme, sipariş formu, fatura ve teslim belgesinin tarih sırasıyla dosyalanması.
- Ayıbın teslim anında mevcut olduğunu gösteren fotoğraf, video ve teknik servis kaydı.
- Satıcının vaat ettiği nitelikleri gösteren ilan, katalog ve yazışmalar.
- Onarım denemelerine ilişkin servis giriş çıkış formları ve kullanılamayan gün sayısı.
- Delil tespiti gerekiyorsa dava açılmadan önce mahkemeden talep edilmesi.
Seçimlik Hakları Doğru İfade Etmek
Ayıp hâlinde tanınan haklar birbirinin alternatifidir: sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim. Dilekçede bu haklardan hangisinin öncelikle, hangisinin terditli olarak istendiği açıkça yazılmalıdır. Bedel indirimi talep ediliyorsa hesaplama yöntemi de gösterilmeli, aksi hâlde bilirkişi incelemesi talebi belirsiz kalır.
Merci Seçiminde Sık Görülen Hatalar
Ticari nitelikteki para alacağı davalarında zorunlu arabuluculuk aşamasını atlayıp doğrudan dava açmak, tüketici uyuşmazlığında hakem heyeti için öngörülen parasal sınırın üzerindeki talebi heyete taşımak ya da tüketici mahkemesi bulunmayan yerde görevli mahkemeye başvurmayı ihmal etmek en sık rastlanan usul kayıplarıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; sözleşme metnindeki tek bir hüküm dahi ispat yükünü değiştirebileceğinden, ihtarname gönderilmeden önce belgelerin bir hukukçuyla gözden geçirilmesinde yarar vardır.