Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde tartışma çoğu zaman iki eksende yürür: sözleşmenin gerçekte hangi edimi öngördüğü ve bu edimin yerine getirilmemesinden doğan zararın nasıl hesaplandığı. TBK, borçlunun sorumluluğu bakımından ispat yükünü özel bir biçimde düzenlerken HMK zararın somutlaştırılmasını talep edenden bekler. Aşağıda dava öncesinde tamamlanması gereken hazırlık kalemleri sıralanmıştır.
Talebin Hukuki Temelini Sabitleyin
Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem de haksız fiil oluşturabilir; bu iki temelin ispat rejimi ve zamanaşımı süreleri farklıdır. Sözleşmeye dayanan talepte borçlunun kusursuz olduğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiile dayanan talepte kusurun gösterilmesi gerekir. Dilekçede temelin açıkça belirtilmesi ve gerekiyorsa terditli talep kurulması, sonradan iddia değiştirme tartışmasını önler.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırın
- Fiilen ortaya çıkan giderler ve ikame edim maliyeti
- Yoksun kalınan kazanç ve bunun hesap yöntemi
- Sözleşmede kararlaştırılmışsa ceza koşulu ve bunun zararla ilişkisi
- Temerrüt faizinin başlangıç tarihi ve dayanağı
- Zararın azaltılması için alınan önlemler
Zararı azaltma yükümlülüğüne aykırı davranıldığı iddiası karşı tarafın en sık kullandığı savunmadır; bu nedenle alınan önlemlerin belgelenmesi baştan planlanmalıdır.
Yorum Uyuşmazlığında Kullanılacak Malzeme
Sözleşme öncesi ve sonrası davranışlar
Tarafların sözleşmeyi kurarken ve uygularken sergiledikleri davranış, metnin nasıl anlaşıldığını gösterir. Fatura kesim biçimi, kısmi ifaların kabulü ve yazışmalardaki nitelendirmeler bu yönden değerlidir.
Belirsiz kayıtlar
Birden çok anlama gelebilen kayıtlarda, metni tek başına hazırlayan tarafın aleyhine yorum yapılması gündeme gelir. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümler bakımından TBK ayrıca bir içerik denetimi öngörür; bu denetim sorumsuzluk ve cezai şart kayıtlarını doğrudan etkileyebilir.
Merci ve Ön Şart Kontrolü
- Karşı taraf tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK rejimi ve tüketici mahkemesi gündeme gelir.
- İlişki iki ticari işletme arasındaysa dava ticari nitelikte olabilir ve para alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır.
- Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı varsa geçerliliği ve kapsamı önce değerlendirilir.
- Belirsiz alacak, kısmi dava ve tam eda davası arasındaki tercih; faiz ve zamanaşımı sonuçları dikkate alınarak yapılır.
Bu kontroller yapılmadan açılan dava esas incelenmeden usulden reddedilebilir; arada geçen süre alacağın zamanaşımına uğramasına yol açabilir.
İhtar ve Temerrüt
Tazminat talebinin çoğu türünde borçlunun temerrüde düşürülmesi gerekir. İhtarnamede edimin açıkça istenmesi, verilen sürenin makul olması ve sonuçlarının belirtilmesi, sonraki aşamada faiz başlangıcını sağlamlaştırır. Kesin vadeye bağlı edimlerde ihtara gerek olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki başlıklar genel bilgilendirme amacıyla derlenmiştir; sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve zararın niteliği değerlendirmeyi tümüyle değiştirebilir. Talep kurgusunu ve dava türünü belirlemeden önce dosyanın hukuki incelemeye tabi tutulması önerilir.