Sözleşmeden doğan alacak uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması, birçok uyuşmazlık türünde artık sürecin zorunlu ilk halkasıdır. Bu halkanın atlanması ya da yanlış büro üzerinden yürütülmesi, aylar sonra dosyanın esasına girilmeden reddedilmesine yol açar.
Uyuşmazlığın Türünü Doğru Etiketlemek
Aynı sözleşme, taraflarına göre farklı bir hukuki rejime tabi olabilir. İki tacir arasındaki bir mal alımı ticari uyuşmazlık sayılırken, aynı ürünün nihai kullanıcıya satışı TKHK kapsamına girer ve tümüyle başka bir yol izler. TBK genel hükümleri her iki hâlde de arka planda dururken, izlenecek usul değişir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, tarafların sıfatını ve sözleşmenin niteliğini kesin biçimde belirlemektir; etiket yanlışsa sonraki her adım da yanlış yerde atılır.
Yetkili Büro Meselesi
Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer esas alınarak belirlenen büroya yapılır. Yetkisiz büro üzerinden yürütülen bir süreçte karşı taraf ilk oturumda yetki itirazında bulunursa, tutulan tutanak dava şartını karşılamayabilir. Uygulamada sık görülen bir başka hata, birden fazla borçlu bulunan dosyalarda başvurunun yalnızca birine yöneltilmesi ve dava aşamasında diğer borçlular yönünden şartın eksik kalmasıdır.
Süreç Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin yazılı metni, ekleri ve sonradan yapılan değişiklikler bir arada mı?
- İhlal iddiası hangi edim yükümlülüğüne dayanıyor; muacceliyet doğmuş mu?
- İhtar çekildi mi; çekildiyse tebliğ belgesi dosyada mı?
- Talep edilen tutar anapara, faiz ve yan alacaklar biçiminde ayrıştırıldı mı?
- Başvuru tüm borçluları ve varsa kefilleri kapsıyor mu?
- Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı var mı; bu kayıt sürece nasıl etki eder?
Görüşme Masasına Hazırlıksız Oturmamak
Arabuluculuk oturumu bir müzakere değil, sonuçları bağlayıcı olabilecek bir hukuki aşamadır. Masaya gitmeden önce alacağın en düşük ve en yüksek makul aralığı hesaplanmalı, hangi noktada anlaşmanın dava riskinden daha avantajlı olduğu belirlenmelidir. Karşı tarafın ödeme gücüne ilişkin bilgi de bu değerlendirmenin parçasıdır; tahsil edilemeyecek bir tutar üzerinde anlaşmak, dosyayı yeniden başa döndürür.
Anlaşma ile Sonuçlanırsa
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi, koşulları sağladığında icra edilebilirlik niteliği kazanır. Bu nedenle belgenin içeriği, bir mahkeme kararı gibi ölçülebilir yazılmalıdır: ödenecek tutar, vade, temerrüt hâlinde sonuç ve karşılıklı ibra kapsamı açık olmalıdır. Muğlak ifadeler, tarafları HMK çerçevesinde yeni bir yargılamaya sürükler ve arabuluculuğun sağladığı zaman kazancını ortadan kaldırır.
Kapanış Notu
Burada anlatılanlar genel çerçeveye ilişkindir. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve alacağın niteliği hem zorunlu arabuluculuk kapsamını hem de yetkili büroyu değiştirebilir; başvuruyu yapmadan önce dosyanıza özgü bir hukuki inceleme yaptırmanız yararınıza olur.