Sözleşmeye aykırılık iddiasında asıl zorluk hakkın varlığını anlatmak değil, onu mahkemenin kabul edeceği bir delille göstermektir. Türk Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici mevzuatı ekseninde ilerleyen bu rehber, ihlalin ispatında hangi belgenin ne işe yaradığını ve delil düzeninin nasıl kurulacağını ele alıyor.
Önce İhlalin Türünü Belirlemek
Borç hiç ifa edilmemiş olabileceği gibi, geç ya da ayıplı ifa edilmiş de olabilir. Bu ayrım seçilecek talebi belirler: aynen ifa ve gecikme tazminatı, ifadan vazgeçip müspet zararın istenmesi ya da sözleşmeden dönülüp verilenlerin iadesi. Seçimlik hakların kullanılması genellikle karşı tarafın temerrüde düşürülmesine bağlıdır; bu nedenle ihtar, ispatın değil hakkın doğumunun bir parçasıdır. İhtarda verilen sürenin makul olması ve talep edilen edimin açıkça yazılması aranır.
Senetle İspat Kuralının Pratik Anlamı
Belirli bir parasal sınırın üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi kuralı geçerlidir ve bu sınır her yıl güncellenir. Sınırın üzerindeki bir iddia yalnızca tanıkla ispatlanmak istendiğinde sonuç alınamaz. Ancak elinde “delil başlangıcı” niteliğinde bir yazılı belge bulunan taraf, iddiasını tanıkla desteklemeye başlayabilir. Karşı tarafın el yazısı ya da imzasını taşıyan ve iddiayı muhtemel gösteren bir yazı, bu işlevi görebilir.
Elektronik Kayıtları Kullanılabilir Hâle Getirmek
- Yazışmalar tarih ve gönderen bilgisiyle birlikte, bağlamı kesilmeden sunulmalıdır.
- Kayıtlı elektronik posta ile yapılan bildirimler ayrı bir başlıkta toplanmalıdır.
- Ekran görüntüsü yerine, mümkünse kaydın kaynağından alınmış dökümü tercih edilmelidir.
- Ödeme dekontları, sipariş kayıtları ve teslim belgeleriyle eşleştirilmelidir.
- Kayıtların bütünlüğü tartışmalıysa tespit yoluna başvurulması değerlendirilmelidir.
Ticari İlişkilerde Defterlerin Rolü
Taraflardan biri tacirse, usulüne uygun tutulan ve gerekli onayları bulunan ticari defterler ispat aracı olarak kullanılabilir. Ancak defter düzeni eksikse aynı defterler sahibi aleyhine sonuç doğurabilir. Bu nedenle defter incelemesi talep edilmeden önce kendi kayıtlarının denetlenmesi gerekir. Fatura ve teslim belgeleri arasındaki tarih uyumsuzlukları, karşı tarafın en kolay ulaşacağı savunma noktasıdır.
Usule Aykırı Adımların Yarattığı Kayıp
Delillerin dilekçeler aşamasında bildirilmemesi, sonradan sunulmalarını güçleştirir. Aynı şekilde, süresinde yapılmayan ayıp ihbarı ya da şekle aykırı fesih bildirimi, esasen haklı olan tarafın talebini zayıflatır. Ticari nitelikteki para alacaklarında arabuluculuğa başvurulmuş olmasının dava şartı olduğu da unutulmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve alacağın doğum tarihi sonucu değiştirir. Talebinizi ileri sürmeden önce sözleşme ve yazışmalarınızla birlikte hukuki görüş almanız faydalı olur.