Bir zarar hem sözleşmeye aykırılıktan hem de haksız fiilden doğduğunda, davanın hangi temele oturtulacağı yalnızca teorik bir tercih değildir; zamanaşımı, ispat yükü ve talep edilebilecek kalemler bu tercihle birlikte değişir. TBK, sözleşmeden doğan sorumluluk ile haksız fiil sorumluluğunu ayrı esaslara bağlar; HMK ise iddia ve savunmanın hangi aşamada genişletilebileceğini sınırlar. TKHK kapsamındaki ilişkilerde ise tüketici lehine yorum ilkesi devreye girer.
Sözleşmenin Gerçek İradeye Göre Yorumlanması
Sözleşme yorumunda çıkış noktası, tarafların kullandığı sözcükler değil ortak gerçek iradeleridir. Bu iradeyi ortaya koyan malzeme genellikle sözleşme metninin dışındadır: teklif ve pazarlık yazışmaları, ödeme davranışı, teslim tutanakları, önceki benzer işlemlerdeki uygulama biçimi. Metinde boşluk varsa dürüstlük kuralı ve işin niteliği devreye girer; belirsizlik metni hazırlayan taraftan kaynaklanıyorsa bu durum yorumda karşı taraf lehine değerlendirilebilir.
İki Sorumluluk Türü Arasındaki Pratik Farklar
- Kusurun ispatı: sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu göstermesi beklenirken, haksız fiilde kusur kural olarak zarar görene ispat yükü doğurur
- Zamanaşımı sürelerinin farklı başlangıç anlarına bağlanması
- Sözleşmedeki sorumsuzluk ve sınırlama kayıtlarının haksız fiil temelli talepte aynı etkiyi göstermemesi
- Manevi tazminat ve destekten yoksun kalma gibi kalemlerin dayanağa göre farklı değerlendirilmesi
- Yetki ve tahkim şartlarının haksız fiil iddiasında tartışmalı hâle gelmesi
Usul Hatasının Davayı Zayıflattığı Anlar
Dilekçenin hukuki nitelendirmesi hâkimi bağlamasa da, vakıaların eksik anlatılması telafisi güç sonuç doğurur. Sözleşmesel temelle açılan bir davada haksız fiile ilişkin olguların hiç ileri sürülmemesi, sonradan bu temele geçilmek istendiğinde iddianın genişletilmesi yasağıyla karşılaşılmasına yol açar. Aynı şekilde delil listesinin süresinde sunulmaması, ihtarname ile temerrüde düşürme adımının atlanması ve fer'i taleplerin başlangıç tarihinin belirtilmemesi sık rastlanan kayıplardır.
Dilekçeyi Kurarken İzlenecek Sıra
- Zararın doğduğu olay, sözleşmenin ilgili hükmüyle yan yana konularak anlatılır.
- Hem sözleşmesel hem haksız fiil temelini destekleyen vakıalar dilekçede birlikte gösterilir.
- Zarar kalemleri tarih ve tutar bazında ayrıştırılır, belgeyle eşleştirilir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi her kalem için ayrı belirtilir.
- Karşı tarafın olası sözleşmesel savunmalarına karşı yanıt baştan kurgulanır.
Bu tür uyuşmazlıklarda sonucu belirleyen şey çoğu zaman sözleşme metninin kendisi değil, metnin etrafında biriken yazışma ve davranış kayıtlarıdır. İlişkinin niteliği ve zararın yapısı değiştikçe doğru temel de değişeceğinden, dava açılmadan önce belgelerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi önerilir.