Ayıplı mal veya ifa nedeniyle açılan davaların önemli bir bölümü, hakkın varlığı tartışmalı olduğu için değil, talebin hesap yönünden yanlış kurulması nedeniyle kısmen reddedilir. Bir ayıp dosyasında tazminat rakamı, sözleşmenin türü, seçilen hak ve bildirim zincirinin birlikte okunmasıyla ortaya çıkar. Bu rehber, TBK ve TKHK ekseninde hesabın hangi sırayla kurulacağını ele alır.
Bildirim Zinciri: Hesabın Dayanağı Burada Doğar
Alıcı, teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ortaya çıkan ayıbı satıcıya uygun sürede bildirmekle yükümlüdür. Gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıktığı ana bağlanır. Bildirimin tarihi, içeriği ve gönderim şekli sonraki hesabı doğrudan etkiler; çünkü faiz başlangıcı, temerrüdün doğduğu an ve karşı tarafın savunma imkânı bu belgelerden okunur. Elektronik yazışmaların çıktısı alınırken gönderim zamanını gösteren üstverinin korunması önerilir.
Seçimlik Hak ile Tazminat Kalemi Arasındaki Bağ
TBK ayıba karşı tekeffül hükümlerinde alıcıya sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız benzeriyle değişim gibi seçenekler tanınır. Tüketici işlemlerinde TKHK benzer bir seçimlik hak seti öngörür. Hesap hatası çoğu kez şu noktada doğar: dönme talebiyle bedel iadesi istenirken, aynı anda ayıpsız değerine göre indirim de talep edilir. Bu iki kalem birbirini dışlar. Doğru kurgu, önce seçilen hakkı belirlemek, sonra o hakkın doğurduğu asıl edimi ve ayrıca genel hükümlere dayanan zarar kalemlerini ayırmaktır.
Hesap Tablosunu Kalem Kalem Kurmak
- Sözleşme bedeli ve ödeme belgeleri tek bir tabloda toplanır.
- Ayıpsız değer ile ayıplı değer arasındaki fark için teknik dayanak hazırlanır.
- Onarım, nakliye, ekspertiz gibi zorunlu masraflar makbuzla eşleştirilir.
- Kullanım kaybı veya işletme duraksaması iddiası varsa dönemsel veriyle desteklenir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi, bildirim veya ihtar tarihine bağlanarak yazılır.
Belirsiz Alacak, Kısmi Dava ve Islah Tercihi
Zarar miktarı dava açılırken tam olarak hesaplanamıyorsa HMK içindeki dava türü tercihleri önem kazanır. Miktarın hesaplanabilir olduğu bir dosyada belirsiz alacak yolunun seçilmesi, hukuki yarar yokluğu itirazını gündeme getirebilir. Kısmi dava tercih edildiğinde ise bakiye kısım için ıslah veya ek dava planının baştan kurulması, zamanaşımı yönünden korunma sağlar. Bilirkişi raporu geldikten sonra talebin nasıl artırılacağı, dava dilekçesi yazılırken düşünülmelidir.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin tipi, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesabı önemli ölçüde değiştirebilir. Talep miktarını kesinleştirmeden önce dosyanıza özgü bir inceleme yaptırmanız uygun olacaktır.