Tazminat davalarında son yıllarda en sık görülen usulden ret sebebi, esasa ilişkin bir eksiklik değil; dava şartı arabuluculuk aşamasının hiç yapılmamış ya da eksik yapılmış olmasıdır. Mahkeme bu eksikliği kendiliğinden gözetir ve dava esasa girilmeden reddedilir. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde, tazminat taleplerinde arabuluculuk aşamasının doğru yürütülmesine odaklanır.
Hangi Tazminat Talebi Dava Şartına Tabi?
Ölçüt, talebin niteliğidir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri; ticari uyuşmazlıklarda, iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık kanunun açıkça istisna tuttuğu uyuşmazlıklar bulunur; iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara ilişkin rücu davaları bu istisnaların başında gelir. Tespit davaları, ihtiyati tedbir talepleri ve çekişmesiz yargı işleri de kapsam dışındadır.
Son Tutanağın Dava Dilekçesine Etkisi
Arabuluculuk sürecinin anlaşamama ile sonuçlanması hâlinde düzenlenen son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Eklenmediğinde mahkeme kesin süre verir; bu sürede de sunulmazsa dava usulden reddedilir. Tutanakta yer alan taraf bilgileri ile dava dilekçesindeki taraf bilgilerinin örtüşmesi ayrıca önemlidir: arabuluculuğa çağrılmayan bir kişiye karşı açılan dava, o kişi yönünden dava şartı yokluğuyla karşılaşır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
- Birden fazla davalı bulunmasına rağmen arabuluculuk başvurusunun yalnızca birine karşı yapılması.
- Başvuruda uyuşmazlık konusunun dar tanımlanması; sonradan eklenen talep kalemleri için ayrıca süreç işletilmesi gerekebilir.
- Anlaşma sağlandığında, anlaşma belgesinin icra edilebilirlik yönünden nasıl kullanılacağının düşünülmemesi.
- Zamanaşımının dolmasına az kalan dosyalarda başvurunun geciktirilmesi; arabuluculuk başvurusunun zamanaşımına etkisi gözetilerek takvim kurulmalıdır.
- Yetkili arabuluculuk bürosunun yanlış seçilmesi; yetki itirazı süreci baştan işletmeyi gerektirebilir.
Anlaşmaya Varılırsa Metin Nasıl Yazılmalı?
- Ödenecek tutar, ödeme tarihi ve ödeme yöntemi tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılır.
- Anlaşmanın hangi talep kalemlerini kapsadığı ve tarafların birbirini hangi konularda ibra ettiği açıkça sayılır.
- Kısmi ödeme yapılmaması hâlinde muacceliyet ve temerrüt sonuçları düzenlenir.
- Anlaşma belgesinin icra edilebilirlik şerhi gerektirip gerektirmediği kontrol edilir; avukatlarla birlikte imzalanan belgelerde bu konudaki özel durum gözetilir.
Tazminat Kalemini Ölçülebilir Hâle Getirmek
Arabuluculuk aşaması aynı zamanda bir hazırlık aşamasıdır. Maddi zarar için fatura, ekspertiz, onarım teklifi ve gelir kaybı hesabı; manevi zarar için olayın ağırlığını gösteren belgeler bu aşamada derlendiğinde, anlaşma sağlanamasa bile dava dosyası hazır girer. Karşı tarafın oturumda sunduğu belgeler de sonraki aşama için değerli bir bilgi kaynağıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Uyuşmazlığınızın hangi kategoriye girdiği dava şartını doğrudan belirlediğinden, başvuru yapmadan önce bu nitelendirmeyi bir hukukçuyla teyit etmeniz yerinde olur.