Bir alacak, doğduğu anda değil muaccel olduğu anda zamanaşımı saatini çalıştırır. Borçlar ve sözleşmeler uyuşmazlıklarında dosyaların önemli bir bölümü esasa hiç girilmeden, zamanaşımı definin usulüne uygun biçimde ileri sürülüp sürülmediği noktasında kilitlenir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde zamanaşımı savunmasının delil dosyasıyla birlikte takvime bağlanmasını ele alır.
Sürenin Başlangıcını Doğru Belirlemek
TBK alacaklar için genel bir zamanaşımı süresi öngörür; kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde ise daha kısa bir süre uygulanır. Uygulamadaki asıl tartışma sürenin uzunluğunda değil başlangıç anındadır. Taksitli borçlarda her taksidin muacceliyeti, eser sözleşmesinde teslim ve ayıp ihbarı, vekâlet ilişkisinde hesap verme anı ayrı ayrı değerlendirilir. Başlangıç anı yanlış alındığında dava süresinde görünse bile savunma karşısında dayanaksız kalır.
Def Zamanında İleri Sürülmezse Ne Olur
Zamanaşımı bir savunma sebebidir; hâkim kendiliğinden dikkate almaz. HMK'nın iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı nedeniyle cevap dilekçesi aşaması kaçırıldığında bu savunma, karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça sonradan dosyaya sokulamaz. Usule aykırı işlem riski tam burada somutlaşır: tek bir dilekçe süresinin kaçırılması, esasen sonuç doğurabilecek bir savunmayı tümüyle devre dışı bırakır.
Kesilme ve Durma Olaylarının Delillendirilmesi
- Borcun ikrarı anlamına gelen yazışma, e-posta veya mesaj kayıtları
- Kısmi ödeme, faiz ödemesi ya da teminat verilmesine ilişkin banka dekontları
- Başlatılan icra takibinin tarihi ve takip dosyasının akıbeti
- Aynı alacak için daha önce açılıp usulden reddedilen dava dosyası
- Tarafların borç ilişkisini yeniden yapılandırdığı protokoller
Dosya İçin Süre ve Usul Takvimi
- Sözleşme türü ve edimin niteliği belirlenir, uygulanacak zamanaşımı süresi buna göre saptanır.
- Muacceliyet tarihi belgeye dayandırılır; ihtarname varsa tebliğ tarihi esas alınır.
- Kesme ve durma sebepleri kronolojik bir cetvelde toplanır.
- Cevap dilekçesi ve ön inceleme aşamaları için ara kontrol tarihleri işaretlenir.
- Zamanaşımı defi ile birlikte esasa ilişkin savunmalar aynı dilekçede kurgulanır.
Sık Karşılaşılan Usul Hataları
- Defi yalnızca duruşmada sözlü olarak dile getirip dilekçeye geçirmemek
- Kısmi davada tüm alacak için zamanaşımının kesildiğini varsaymak
- Islah aşamasında artırılan kısım bakımından süreyi yeniden değerlendirmemek
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir. Sözleşmenin metni, ödeme geçmişi ve yazışmalar sürenin hesabını tamamen değiştirebileceğinden, dosyanızın kendi belgeleri üzerinden bir hukukçuyla değerlendirme yapılması yerinde olur.