Sözleşmeye aykırılık davalarında talep çoğu zaman haklıdır; kaybedilen nokta, zararın nasıl hesaplandığı ve talebin hangi usulde kurulduğudur. Yanlış dava türü seçimi ya da temerrüdün belgelenmemesi, esasen kazanılabilecek bir dosyayı kısmi kabulle ya da usulden redle sonuçlandırır.
Önce İhlali Tarihlendirin
Hesap, ihlalin gerçekleştiği anı belirlemekle başlar: teslim edilmeyen edim, geciken ifa, ayıplı ifa ya da sözleşmenin haksız feshi. TBK sisteminde borçlunun temerrüde düşmesi kural olarak ihtara bağlı olduğundan, ihtarname tarihi hem faizin hem de bazı seçimlik hakların başlangıcıdır. İhtar çekilmeden dava açılan dosyalarda faiz talebi başlangıç tarihi bakımından daraltılabilir.
Zararı Kalem Kalem Ayırmak
- Fiili zarar: Yapılan ödemeler, ikame tedarik bedeli, taşıma ve depolama giderleri.
- Yoksun kalınan kazanç: Sözleşme yerine getirilseydi elde edilecek kâr; ticari defterler ve emsal işlemlerle desteklenmelidir.
- Cezai şart: Sözleşmede kararlaştırılmışsa ayrıca istenip istenemeyeceği metnin lafzına bağlıdır.
- Faiz: Türü ve başlangıç tarihi ayrıca yazılmalıdır.
Kısmi Dava mı, Belirsiz Alacak mı?
HMK, alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği hallerde belirsiz alacak davası açılmasına imkan tanır. Ancak hesap unsurları elindeyken belirsiz alacak davası açılması, dava şartı yokluğu tartışmasına yol açabilir. Kısmi dava tercih edildiğinde ise zamanaşımının yalnızca dava edilen kısım için kesildiği unutulmamalıdır. Bu tercih, ıslah imkanı ve harç yüküyle birlikte baştan değerlendirilmelidir.
Dava Şartı Basamakları
- Uyuşmazlık ticari nitelikteyse, konusu para alacağı veya tazminat olan taleplerde arabuluculuk dava şartıdır.
- Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamında parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolu belirlenir.
- Sözleşmede tahkim ya da yetki kaydı varsa, bu kayıtların geçerliliği dava açılmadan önce incelenmelidir.
Zamanaşımı Penceresi
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak genel zamanaşımı süresi uygulanır; bazı sözleşme tipleri için ise daha kısa özel süreler öngörülmüştür. Sürenin hangi tarihte işlemeye başladığı, muacceliyet anına bağlı olduğundan hesap tablosu bu tarihle birlikte kurulmalıdır.
Dosyayı Ayakta Tutan Belgeler
Sözleşme ve ekleri, sipariş ve teslim belgeleri, e-posta yazışmaları, ihtarname ve tebliğ evrakı, ödeme kayıtları ve ticari defterler bir arada sunulduğunda hesap raporu güçlenir. Eksik belgeyle alınan bilirkişi raporu, itiraz edilse bile çoğu zaman dosyanın seyrini belirler.
Her sözleşmenin metni ve ticari geçmişi farklıdır; buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Dava türü ve hesap yöntemi seçilmeden önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.