Sözleşmeden doğan alacaklarda çoğu hak kaybı, alacağın varlığından değil takvimin yanlış kurulmasından doğar. TBK, HMK ve TKHK'nın birlikte devreye girdiği bu alanda zamanaşımı süresi işlemeye devam ederken tarafların arabuluculuk sürecinde beklemesi, ya da tam tersine dava şartı olan arabuluculuk aşaması atlanarak doğrudan dava açılması, dosyanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasına yol açar. Bu rehber iki saatin, yani zamanaşımı ile arabuluculuk takviminin nasıl birlikte yönetileceğini ele alır.
Zamanaşımı Saati Ne Zaman Çalışmaya Başlar?
Zamanaşımının başlangıcı, alacağın muaccel hâle geldiği andır; sözleşmenin imzalandığı tarih değil. Vadeye bağlanmış edimlerde vade günü, bölünebilir ve dönemsel edimlerde her bir dönem ayrı ayrı değerlendirilir. Cari hesap ilişkilerinde ve çerçeve sözleşmelerde ise hangi ediminin hangi tarihte muaccel olduğu kalem kalem çıkarılmadan doğru bir hesap yapılamaz. Sözleşmelerde genel süre ile kira bedeli, ücret ve benzeri dönemsel edimler için öngörülen daha kısa süre ayrımı, ilk kontrol edilmesi gereken noktadır.
Arabuluculuk Sürecinin Süreye Etkisi
Arabuluculuğa başvuru, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında koruyucu bir işlev görür; süreç boyunca işleyen zaman alacaklının aleyhine sonuç doğurmaz. Ancak bu koruma otomatik değildir: başvurunun usulüne uygun yapılmış olması, sürecin başladığını ve sona erdiğini gösteren tutanakların düzenlenmesi gerekir. Son tutanak tarihi, dava açma takviminin yeni sıfır noktasıdır ve dosyada mutlaka fiziki örneğiyle bulunmalıdır.
Dava Şartı Arabuluculuk ve Usule Aykırılık
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat talepleri ile tüketici uyuşmazlıklarının belirli bir bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava esasa girilmeden usulden reddedilir; üstelik bu sırada zamanaşımı işlemeye devam etmiş olabilir. Uyuşmazlığın ticari mi tüketici işlemi mi olduğu, taraf sıfatlarının doğru belirlenip belirlenmediği ve talebin arabuluculuk kapsamına girip girmediği dilekçe yazılmadan netleştirilmelidir.
Uygulanabilir Bir Süre Tablosu Nasıl Kurulur?
- Her edim kalemi için muacceliyet tarihini ayrı satıra yazın.
- İhtarname, temerrüt bildirimi ve kısmi ödeme gibi süreyi etkileyen olayları aynı tabloya işleyin.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihlerini ayrı sütunda tutun.
- Dava açma için son günü değil, ondan makul ölçüde önceki bir kontrol gününü hedef alın.
- Karşı tarafın zamanaşımı def'i ileri sürmesi ihtimaline karşı cevaba cevap taslağını baştan hazırlayın.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşme tipi, tarafların sıfatı ve edimin niteliği süre hesabını tümüyle değiştirebilir. Alacağınızın hangi rejime tabi olduğunu somut belgelerle birlikte bir hukukçuya değerlendirtmeniz yararınıza olacaktır.