Haksız fiil davalarında dört unsur birlikte aranır: hukuka aykırı fiil, zarar, kusur ve illiyet bağı. Uygulamada davaların önemli bir bölümü fiilin varlığı tartışmasız olduğu hâlde, zararın miktarı veya nedensellik bağı gösterilemediği için beklenen sonucu vermez. TBK ve HMK çerçevesinde bu rehber, ispat malzemesinin nasıl kurulacağına odaklanır.
Zararı Kalemlere Ayırmak
Talep tek bir toplam rakam olarak yazıldığında, hangi kalemin neye dayandığı görünmez hâle gelir. Maddi zarar; fiilî zarar, yoksun kalınan kazanç ve tedavi giderleri gibi alt başlıklara ayrılmalı, her kalem kendi belgesiyle eşleştirilmelidir. Manevi tazminat talebinde ise olayın ağırlığı, tarafların ekonomik durumu ve kişilik hakkının hangi yönünün zedelendiği somut olarak anlatılmalıdır.
İlliyet Bağını Zayıflatan Durumlar
- Zararın bir bölümünün olaydan önce var olan bir duruma dayanması
- Zarar görenin zararı artıran davranışı veya önlem almaması
- Araya giren üçüncü kişi davranışı
- Olay ile zararın ortaya çıkışı arasında açıklanamayan uzun bir zaman aralığı
- Belgelerin olay tarihiyle uyuşmayan tarihler taşıması
Zamanaşımı Hesabında Sık Yapılan Hata
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenildiği tarihten itibaren işleyen kısa süre ile fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren işleyen uzun süreden oluşur. Öğrenme anı çoğu zaman tartışmalıdır; özellikle zararın zamanla ortaya çıktığı olaylarda bu tarihin belgeyle desteklenmesi gerekir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresinin uygulanabildiği de göz önünde tutulmalıdır.
Delil Toplama ve Tespit Sırası
- Olay yeri, hasar ve durum tespiti gecikmeden yaptırılır.
- Kamera kayıtlarının saklama süresi dolmadan talep edilmesi için başvuru yapılır.
- Tanıkların beyanları, hafıza tazeyken yazılı hâle getirilir.
- Gider belgeleri fatura ve ödeme kaydı olarak ikili biçimde toplanır.
- Karşı tarafa yöneltilen ihtar, temerrüt tarihini belirlemek üzere kayda geçirilir.
Belirsiz Alacak ve Islah Tercihinin Etkisi
Zarar miktarı başlangıçta hesaplanamıyorsa talebin türü dikkatle seçilmelidir. Yanlış seçim, faiz başlangıcı ve zamanaşımı bakımından beklenmedik sonuçlar doğurur. Bilirkişi raporundan sonra yapılacak artırımın hangi usulle yapılacağı, dava dilekçesindeki tercihe bağlıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Olayın niteliği, taraflar arasındaki sözleşmesel ilişki ve zararın türü değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, dava öncesinde hukuki görüş alınması yararlıdır.