Sözleşmeden kaynaklanan tazminat davalarının önemli bir kısmı, tarafların gerçekte ne kararlaştırdığı konusunda düğümlenir. TBK, sözleşmenin yorumunda kullanılan başlığa veya sözcüklere değil tarafların gerçek ve ortak iradesine üstünlük tanır; HMK ise bu iradenin hangi delillerle gösterilebileceğini belirler. Bu rehber, yorum tartışmasının ispat diliyle nasıl kurulacağına odaklanır.
Önce Nitelendirme: Hangi Borç, Hangi Aykırılık?
Talebin hukuki temeli belirlenmeden delil toplamak, dosyaya konu dışı belge yığılmasına yol açar. Uyuşmazlığın hiç ifa edilmemeden mi, geç ifadan mı, ayıplı ifadan mı yoksa sözleşmenin haksız feshinden mi kaynaklandığı önce netleştirilmelidir. Bu ayrım hem hangi tarafın neyi ispatlayacağını hem de zararın hangi kalemlerden oluşacağını değiştirir.
Gerçek İrade Nasıl Gösterilir?
Sözleşme metninin kendisi tek başına yeterli olmadığında, tarafların o metni fiilen nasıl uyguladığı en güçlü göstergedir. Sözleşme kurulduktan sonraki dönemde düzenlenen faturaların içeriği, teslim tutanakları, ödeme sıklığı ve talep edilmeyen kalemler, iradenin yönünü gösterir. Görüşme aşamasındaki yazışmalar, taslak metinlerdeki değişiklik izleri ve müzakere sırasında çıkarılan hükümler de yorum bakımından anlam taşır.
Zararın Kalem Kalem Kurulması
- Fiilen yapılan ve belgelenebilen harcamalar ayrı bir başlıkta toplanır.
- Elde edilemeyen kazanç, dayanağı olan sipariş veya sözleşmelerle ilişkilendirilir.
- Her kalem için başlangıç ve bitiş tarihi belirlenir.
- Zararı azaltmak için atılan adımlar belgelenir.
- Talep tutarı, kalem toplamıyla birebir örtüşecek şekilde yazılır.
Belgeyle İspat Kuralı ve Sınırları
HMK, belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin kural olarak belgeyle ispatını arar; tanık beyanı bu kuralın istisnalarında gündeme gelir. Bu nedenle sözlü olarak kararlaştırıldığı ileri sürülen ek edimlerin, yazılı bir izinin bulunup bulunmadığı baştan araştırılmalıdır. Elektronik yazışmaların dosyaya nasıl sunulacağı ve içeriğinin doğruluğunun nasıl gösterileceği de aynı aşamada planlanmalıdır.
Karşı Tarafın Hazır Metnini Kullandığı Haller
Sözleşme, taraflardan biri tarafından önceden hazırlanmış ve müzakere edilmeden dayatılmış hükümler içeriyorsa, TBK kapsamındaki genel işlem koşullarına ilişkin denetim gündeme gelir. Karşı taraf tüketici konumundaysa TKHK bakımından ayrıca haksız şart tartışması doğabilir. Bu ihtimalde metnin taslak halinin, imza sürecinin ve müzakere edilip edilmediğine ilişkin yazışmaların saklanmış olması belirleyici olur.
Usul Kaynaklı Kayıplar
Delil listesinin süresinde sunulmaması, bilirkişi raporuna itirazın gerekçesiz bırakılması veya ıslah imkânının zamanında kullanılmaması, esasen haklı bir talebi sonuçsuz bırakabilir. Rapor teslim edildiğinde itiraz süresi hemen takvime işlenmeli ve itiraz, rapordaki hangi tespite hangi belge nedeniyle karşı çıkıldığını göstermelidir.
Bu içerik genel bir çerçeve sunar. Sözleşme metinleri ve ticari teamüller dosyadan dosyaya değiştiği için, kendi sözleşmenizin yorumu konusunda hukuki destek almanız uygun olur.