Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebiliyorsa, davanın kaderi büyük ölçüde talep temelinin seçiminde belirlenir. TBK sistemi içinde bu iki sorumluluk türü yan yana durur; ancak ispat yükü, zamanaşımı ve tazmini istenebilecek kalemler bakımından birbirinden ayrılır. Dilekçe yazılmadan önce yapılacak bu tercih, sonradan düzeltilmesi güç bir tercihtir.
İki Temelin Pratik Farkı
Haksız fiile dayanan talepte kusurun varlığını kural olarak zarar gören ortaya koyar. Sözleşmeye aykırılıkta ise borcun gereği gibi ifa edilmediği ispatlandığında, borçlunun kendisine kusur yüklenemeyeceğini göstermesi beklenir. Bu tersine dönüş, delil imkânı zayıf olan taraf için belirleyicidir. Zamanaşımı süreleri de iki temelde farklı işler; olayın üzerinden zaman geçmiş dosyalarda temel seçimi tek başına sonuca etki edebilir.
Sözleşme Yorumunda Aranan Şey
Yorum tartışmasında hedef, metnin sözlük anlamı değil tarafların gerçek ve ortak iradesidir. Bu iradeyi görünür kılan unsurlar genellikle sözleşmenin dışında kalır:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve yazışma trafiği
- Tarafların sözleşmeyi yıllarca nasıl uyguladığını gösteren fatura ve teslim kayıtları
- Ek protokoller, zeyilnameler ve taslak sürümler arasındaki değişiklikler
- Ödeme davranışı: gecikmelerin karşılıklı nasıl karşılandığı
- Sektörde yerleşik teamüle ilişkin oda veya birlik yazıları
Belgelerin Süresinde Sunulması
HMK'nın dilekçeler teatisine ilişkin düzenlemesi, delil sunumunu belirli bir aşamaya bağlar. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi kural olarak karşı tarafın açık rızasına ya da ıslaha bağlıdır. Elindeki en güçlü belgeyi duruşma günü sunmayı planlayan taraf, çoğu zaman o belgeyi hiç kullanamaz. Delil listesi, sunulan ve sunulacak belgeler ayrımıyla ve dosyadan celbi istenecek kayıtlar tek tek gösterilerek hazırlanmalıdır.
Senetle İspat Sınırı ve Tanık
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı, tanık beyanına dayanan dosyalarda sürprizlere yol açar. Buna karşılık delil başlangıcı sayılabilecek bir yazılı belge bulunduğunda tanık dinlenmesinin önü açılabilir. Bu nedenle elde tam bir sözleşme yoksa, işlemi kısmen doğrulayan mesaj, dekont veya teslim tutanağı gibi belgeler ayrıca değerlendirilmelidir.
Tüketici Boyutunun Kaçırılmaması
Karşı taraf tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK hükümleri devreye girer ve görevli mahkeme ile haksız şart denetimi bakımından tablo değişir. Bu ihtimal başta değerlendirilmediğinde, görevsizlik kararıyla aylar kaybedilebilir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Sözleşmenizin metni ve olayın gelişimi talep temelini değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce dosyanın bütünüyle incelenmesi gerekir.