Sözleşme kaynaklı tazminat taleplerinde tartışma çoğu zaman iki noktada düğümlenir: alacak zamanında istenmiş midir ve istenen tutar hesap olarak gösterilebiliyor mu? Bu iki soru birbirinden bağımsız değildir; zamanaşımı savunması kabul edilirse hesabın ne kadar sağlam kurulduğunun bir önemi kalmaz. Aşağıda TBK ve HMK çerçevesinde zamanaşımı tartışmasının delil boyutu ile tazminat hesabını ayakta tutan belge seti ele alınmaktadır.
Sürenin Başladığı An Belgeyle Sabitlenir
Zamanaşımında asıl tartışma sürenin uzunluğu değil, başlangıç anıdır. Alacağın muaccel hâle geldiği tarih; teslim tutanağı, hakediş onayı, fatura tarihi, kabul yazışmaları veya ihtarnamenin tebliğ tarihi gibi somut kayıtlarla gösterilir. Sürekli edimli ilişkilerde her dönem alacağı için ayrı bir başlangıç doğabileceğinden, tek bir tarih yerine dönemsel bir tablo kurmak daha güvenlidir. Borcun ikrarı, kısmi ödeme veya takip işlemi kesme sonucu doğurabileceğinden, ödeme dekontları ve mutabakat yazıları ayrı bir klasörde tutulmalıdır.
Defi Usulüne Uygun İleri Sürülmezse
Zamanaşımı, mahkemece kendiliğinden gözetilen bir husus değildir; ilgilinin savunma olarak ileri sürmesi gerekir. Cevap dilekçesi verilmeden veya süresi içinde bu savunma yapılmadan ilerlenen bir dosyada, sonradan aynı savunmayı gündeme getirmek ıslah kurumuna ya da karşı tarafın açık kabulüne bağlı hâle gelir. Usule aykırı işlem riski tam da burada somutlaşır: esasen haklı bir savunma, yalnızca zamanında ve doğru dilekçeyle ileri sürülmediği için değerlendirme dışı kalabilir.
Tazminat Hesabını Taşıyan Belgeler
- Fiili zararı gösteren ödeme belgeleri, ikame mal veya hizmet faturaları
- Yoksun kalınan kazanç iddiası için önceki dönem cirosu, sipariş ve stok kayıtları
- Gecikme ve temerrüt tarihini kanıtlayan ihtarname ve tebliğ şerhi
- Ayıplı ifa iddiasında muayene, tespit ve teknik inceleme kayıtları
- Tüketici işlemi söz konusuysa TKHK kapsamındaki bilgilendirme ve sözleşme örnekleri
Bilirkişi Raporuna İtirazın Delil Değeri
Hesaba dayalı uyuşmazlıklarda rapor çoğu zaman kararın omurgasını oluşturur. Bu nedenle itiraz, rapora genel bir karşı çıkış biçiminde değil, hangi kalemin hangi belgeye rağmen eksik değerlendirildiğini kalem kalem gösteren bir metin olarak yazılmalıdır. HMK uyarınca vakıaların somutlaştırılması ve delillerin dilekçeler aşamasında bildirilmesi gerektiğinden, itiraz dilekçesinde ilk kez dile getirilen bir vakıa çoğunlukla geç kalmış sayılır.
Dosya Kurulurken İzlenecek Sıra
- Sözleşmenin kurulduğu, ifa edildiği ve ihlalin öğrenildiği tarihler tek bir çizelgeye yazılır.
- Her tarihin dayandığı belge numaralandırılarak çizelgeye bağlanır.
- Alacak kalemleri asıl alacak, faiz ve yan giderler biçiminde ayrıştırılır.
- Karşı tarafın olası zamanaşımı savunmasına karşı kesme ve durma iddiaları önceden hazırlanır.
- Talep sonucu, hesabın hangi belgeden çıktığı görülecek biçimde yazılır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bir çerçeve sunar. Sürelerin işleyişi, sözleşmenin türüne ve tarafların sıfatına göre değişebileceğinden, elinizdeki belgelerle birlikte bir hukukçuyla değerlendirme yapmanız yerinde olur.