Ticari veya adi bir sözleşmede teslim edilen şeyin ayıplı çıkması hâlinde asıl tartışma çoğu zaman ayıbın varlığı değil, ayıbın zamanında ve usulüne uygun biçimde bildirilip bildirilmediğidir. TBK alıcıya bir gözden geçirme ve bildirim külfeti yükler; bu külfetin ihmali, esasen haklı bir talebi dahi savunulamaz hâle getirebilir.
Ayıp İddiası Ne Zaman Doğar
Açık ayıplar, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre yapılacak gözden geçirmede fark edilebilecek nitelikte olanlardır. Gizli ayıplar ise sonradan ortaya çıkar ve ortaya çıktığı anda bildirilmelidir. Bu ayrım, bildirim süresinin başlangıç anını belirlediği için dosyanın ilk sınıflandırması burada yapılmalıdır. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâller ayrıca değerlendirilir.
İhbarın Yazılı ve İzlenebilir Olması
- Bildirim, tarihi kesin biçimde belirlenebilen bir kanaldan yapılmalıdır
- Ayıbın niteliği somut olarak tarif edilmeli, genel memnuniyetsizlik ifadeleri kullanılmamalıdır
- Karşı tarafa inceleme imkânı tanındığı kayda geçirilmelidir
- Malın muhafaza edildiği koşullar belgelenmelidir
İspat Kuralları Talebin Şeklini Belirler
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilir; bu sınır dönemsel olarak güncellenir. Elde senet yoksa delil başlangıcı sayılabilecek yazılı bir belgenin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Tacirler arasındaki ilişkilerde ise ticari defterler, faturalar ve teyit yazıları ayrı bir ağırlık taşır. Sözleşme metninde tarafların ispat aracını sınırlandıran bir düzenleme varsa, bu hükmün geçerliliği baştan tartışılmalıdır.
Teknik Uyuşmazlıkta Delil Tespiti
Ayıbın niteliği teknik inceleme gerektiriyorsa, malın durumu değişmeden delil tespiti talep edilmesi çoğu zaman tek gerçekçi yoldur. Zamanla bozulan, tüketilen veya onarımla değişen ürünlerde geç yapılan tespit, bilirkişinin ayıbın teslim anındaki durumunu değerlendirmesini imkânsız kılar. Tespit raporu ile sonraki davadaki bilirkişi incelemesi arasındaki tutarlılık da dosyanın güvenilirliğini belirler.
Hangi Rejim Uygulanacak
Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa TKHK rejimi ve buna bağlı başvuru mercileri devreye girer; ticari nitelikli ilişkilerde ise genel hükümler ve ticari uyuşmazlıklara özgü usul kuralları uygulanır. Yanlış rejim üzerinden başlatılan süreçlerde görev ve merci itirazları, esasa hiç girilmeden zaman kaybına yol açar. Dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk aşamasının atlanması da aynı sonucu doğurur.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşme metnindeki özel hükümler bildirim ve ispat düzenini değiştirebilir. Somut uyuşmazlığınızda adım atmadan önce sözleşmenin bir hukukçu tarafından incelenmesi yararlı olacaktır.