Sözleşmeye konu edimin ayıplı çıkması hâlinde tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, karşılığında istenecek tutarın nasıl hesaplanacağında düğümlenir. TBK'nın ayıba karşı tekeffül hükümleri seçimlik haklar tanır; talep edilen rakamın hangi hukuki sonuca dayandığı belirsiz kaldığında ise dosya, hak var olsa bile eksik sonuçlanır. Bu rehber, tazminat hesabını kalem kalem kurmaya odaklanır.
Önce Hangi Seçimlik Hak
Bedel indirimi, ayıpsız misliyle değişim, ücretsiz onarım ve sözleşmeden dönme birbirinden farklı hesaplama mantıklarına dayanır. Dönmede taraflar aldıklarını iade eder ve zarar ayrıca istenir; bedel indiriminde ise ayıplı hâlin değeri ile ayıpsız hâlin değeri arasındaki oran esas alınır. Dilekçede bu tercih net yapılmadığında bilirkişi incelemesi de belirsiz bir soruya cevap arar hâle gelir.
Hesap Tablosunun Kalemleri
- Ödenen bedel ve ödeme tarihleri
- Ayıbın giderilmesi için yapılan onarım ve parça giderleri
- Edimden yararlanılamayan döneme ilişkin kayıp
- Nakliye, montaj, ekspertiz ve muhafaza masrafları
- Ayıp nedeniyle üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluk tutarları
- Temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiz
Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı
HMK'nın dava türlerine ilişkin ayrımı burada doğrudan sonuç doğurur. Zararın tutarı davanın açıldığı anda hesaplanabiliyorsa belirsiz alacak davası tercihi riskli hâle gelir; buna karşılık teknik inceleme yapılmadan miktarın saptanamadığı hâllerde bu yol dosyayı korur. Yanlış tercih, faiz başlangıcı ve harç bakımından kayıplara yol açar ve ıslah imkânı her durumda telafi sağlamaz.
İhbar ve Muayene Zinciri
- Teslim alındığında gözden geçirme yapılır ve tespit edilen ayıp gecikmeksizin bildirilir.
- Sonradan ortaya çıkan gizli ayıp, öğrenildiği anda yazılı olarak ihbar edilir.
- İhbarın yapıldığı, ispatlanabilir bir kanalla belgelenir.
- Delil kaybı riski varsa dava öncesi delil tespiti yoluna gidilir.
- Karşı tarafın ayıbı ağır kusurla gizlediği iddia edilecekse bunu destekleyen yazışmalar toplanır.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümü
Uygulamada en sık rastlanan sorun, ayıplı malın delil tespiti yaptırılmadan onarılması veya elden çıkarılmasıdır; bu durumda hesabın dayanağı ortadan kalkar. İkincisi, ihbarın telefonla yapılıp kayda geçirilmemesidir. Üçüncüsü ise faiz talebinin dilekçede hiç istenmemesi ya da başlangıç tarihinin belirtilmemesidir; istenmeyen kaleme hükmedilmez.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşme türü, tarafların tacir olup olmaması ve ayıbın niteliği hesabı ve süreleri değiştirir; talep oluşturmadan önce hukuki destek almanız yerinde olacaktır.