Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman esasa girilmeden, ilk dilekçedeki mahkeme tercihiyle belirlenir. Yanlış mahkemede açılan dava esastan incelenmez; geçen süre içinde zamanaşımı da işlemeye devam eder. Bu rehber, haksız fiil dosyalarında görev ve yetki sorusunu ihbar mekanizmasıyla birlikte ele alır.
Haksız Fiilde Seçimlik Yetki Neden Avantajdır
Türk Borçlar Kanunu kapsamındaki haksız fiil davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu, davacıya birden fazla yer mahkemesi arasında seçim imkânı tanır. Fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği ya da meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri bu seçenekler arasındadır. Trafik kazası, üretim hatası veya internet üzerinden gerçekleşen ihlallerde fiil yeri ile zarar yeri birbirinden ayrışabilir; bu ayrım dilekçede açıkça gerekçelendirilmelidir.
Görev Sorusu Tek Cevaplı Değildir
Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olmakla birlikte, aynı olay taraf sıfatına göre başka bir mahkemenin görev alanına girebilir:
- Zarar bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa tüketici mahkemesi
- Her iki taraf da tacir ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi
- Zarar bir idari faaliyetten doğuyorsa tam yargı davası yoluyla idari yargı
- İş ilişkisi içinde doğan zararlarda iş mahkemesi
Görev kuralı kamu düzenindendir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır; taraf itirazı beklenmez. Yetki ise kural olarak ilk itiraz niteliğindedir ve süresi içinde cevap dilekçesiyle ileri sürülmezse ortadan kalkar.
İhbar ile İhtarnameyi Karıştırmayın
Uygulamada iki farklı kurum aynı kelimeyle anılıyor. Karşı tarafa çekilen ihtarname, temerrüt ve delil oluşturma işlevi görür. Davanın üçüncü kişiye ihbarı ise dava sırasında yapılan usuli bir işlemdir ve ileride açılacak rücu davasının zeminini hazırlar. Sigorta şirketine, alt yükleniciye veya birlikte sorumlu olabilecek kişiye ihbar, tahkikat aşaması kapanmadan yapılmalıdır. Geç kalınan ihbar, rücu ilişkisinde ispat yükünü ağırlaştırır.
Yetkisizlik veya Görevsizlik Kararı Çıkarsa
- Karar tebliğ edilir ve kanun yolu süresi işlemeye başlar.
- Karar kesinleştikten sonra, kanunda öngörülen kısa süre içinde dosyanın gönderilmesi talep edilmelidir.
- Bu talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır; açılmamış sayılan dava zamanaşımını kesmiş olmaz.
- Yeni mahkemede harç ve tebligat aşamaları yeniden takip edilir.
Dilekçe Öncesi Kısa Kontrol
Fiil yeri, zarar yeri ve tarafların sıfatı tek bir tabloda karşılaştırılmalı; delil listesi hangi mahkemenin usulüne göre sunulacağı düşünülerek hazırlanmalıdır. Bilirkişi incelemesi gerektiren dosyalarda görev tartışması, rapor alındıktan sonra çıktığında ciddi zaman kaybı doğurur.
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın taraf yapısı ve olay tarihi sonucu değiştirebilir. Talebinizi somut belgelerle birlikte bir hukukçuya inceletmeniz, merci tercihinden kaynaklanan hak kaybını önler.