Sözleşme ihlalinden doğan tazminat taleplerinde hesaplama kadar önemli bir konu, hesabın hangi mercie sunulacağıdır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bakıldığında aynı ihlal, tarafların sıfatına göre farklı mahkemelerde ve farklı ön şartlarla görülebilir. Aşağıda görev–yetki analizi, tazminat hesabıyla birlikte ele alınmaktadır.
Önce Sözleşmenin Türü Belirlenir
Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa tüketici uyuşmazlığına ilişkin kurallar, her iki taraf da tacir ve iş ticari işletmeyle ilgiliyse ticari dava kuralları devreye girer. Bu ayrım yalnızca mahkemeyi değil, faiz türünü, ihtar gereğini ve ispat rejimini de etkiler. Dolayısıyla dosyanın ilk sayfası her zaman sözleşmenin kendisi olmalıdır.
Yetki Sözleşmesi Her Zaman Geçerli Değildir
Genel kural, davanın davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılmasıdır. Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Taraflar yetkili mahkemeyi belirleyen bir kayıt koymuş olabilir; ancak bu tür yetki sözleşmeleri yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerlidir. Bir tarafın tüketici olduğu ilişkilerde matbu sözleşmeye konulan yetki kaydına dayanılarak açılan dava, yetki itirazıyla karşılaşır ve süre kaybı doğar.
Tahkim Şartını Gözden Kaçırmamak
Sözleşmede tahkim kaydı varsa mahkemede açılan dava, karşı tarafın tahkim itirazı üzerine usulden reddedilebilir. Bu nedenle dava hazırlığında sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi, imza tarihinden önceki teklif ve eklerle birlikte okunmalıdır. Genel işlem koşulu niteliğindeki kayıtların denetimi ise ayrı bir tartışma konusudur.
Dava Şartı Arabuluculuk
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari uyuşmazlıklarda ve tüketici uyuşmazlıklarının bir bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi teknik ama belirleyici bir ayrıntıdır.
Tazminat Hesabını Delillendirmek
- İhlalin tarihi ve biçimi, yazışmalarla tarih sırasına göre gösterilir.
- Fiili zarar ile yoksun kalınan kâr ayrı kalemler hâlinde hesaplanır.
- Cezai şart kararlaştırılmışsa, talebin asıl alacakla ilişkisi açıklanır.
- Temerrüt için ihtar gerekiyorsa ihtarnamenin tebliğ belgesi dosyaya konur.
- Zararı azaltma yönünde alınan tedbirler belgelenir.
Usule Aykırı İşlem Riskleri
- Belirsiz alacak, kısmi dava ve tam eda tercihinin gerekçesiz yapılması.
- Zamanaşımı süresinin sözleşme türüne göre ayrıca kontrol edilmemesi.
- Delil listesinin dilekçe ekinde sunulmaması nedeniyle sonradan sunma tartışması.
- Fatura ve teslim belgelerinin yalnızca elektronik özetle sunulması.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Dava açmadan önce sözleşmenin uyuşmazlık maddeleriyle birlikte incelenmesi, yanlış merci riskini önemli ölçüde azaltır.