Sözleşmeye aykırılık hâlinde alacaklının elindeki seçenekler güçlüdür; ancak bu seçeneklerin çoğu, usulüne uygun bir bildirim yapılmasına bağlıdır. Uygulamada haklı tarafın kaybettiği dosyaların önemli bölümünde sorun ihlalin varlığı değil, ihbarın hiç yapılmamış, geç yapılmış ya da ispatlanamamış olmasıdır.
Önce Sözleşmedeki Bildirim Maddesini Okuyun
Taraflar bildirimin şeklini kararlaştırmışsa öncelik o kayıttadır. Sözleşmede noter kanalı, iadeli taahhütlü posta veya belirli bir elektronik adres öngörülmüşse, başka yoldan yapılan bildirim geçersiz sayılabilir. Bildirimin gönderileceği adresin sözleşmede yazılı adres olması, adres değişikliğinin bildirilmemiş olması hâlinde eski adrese yapılan tebligatın geçerli kabul edilmesi gibi kayıtlar da bu aşamada kontrol edilmelidir.
Temerrüt Nasıl Kurulur
TBK sisteminde borçlunun temerrüde düşmesi için alacağın muaccel olması ve kural olarak ihtar çekilmesi gerekir. İfa günü sözleşmeyle belirlenmişse ya da taraflar bildirimde bulunmaya gerek olmadığını kararlaştırmışsa ihtar aranmaz. Temerrüt kurulduktan sonra alacaklı, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçluya uygun bir süre verir; sürenin sonuçsuz kalması hâlinde aynen ifayı gecikme tazminatıyla birlikte isteyebilir, ifadan vazgeçerek olumlu zararını talep edebilir ya da sözleşmeden dönerek olumsuz zararını isteyebilir. Bu seçim, ihtarnamenin içeriğinde açıkça belirtilmelidir; muğlak yazılmış bir ihtarname sonraki davada dayanak oluşturmaz.
Ayıp Bildiriminde Zaman Baskısı
Teslim edilen edimde ayıp bulunduğunda, alacaklının makul sürede gözden geçirme ve ayıbı bildirme yükümlülüğü doğar. Ticari ilişkilerde bu süre daha kısıtlı yorumlanır; gizli ayıplar ise ortaya çıktığında derhâl bildirilmelidir. Tüketici işlemlerinde ise TKHK kapsamında ayıptan sorumluluk süresi ve seçimlik haklar ayrı bir rejime tabidir. Bildirimin yapılmaması, ayıplı ifanın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurabilir.
Uygulama Kontrol Listesi
- İhlalin tarihi ve türü, sözleşmenin hangi maddesine aykırı olduğu yazılı olarak tespit edilir
- Bildirim, sözleşmedeki şekle uygun kanaldan ve ispatlanabilir biçimde gönderilir
- İhtarnamede verilen süre, edimin niteliğine göre gerçekçi belirlenir
- Seçimlik hakkın hangisinin kullanıldığı ihtarnamede açıkça yazılır
- Gönderi çıktısı, tebliğ şerhi ve varsa elektronik iletim kaydı dosyada saklanır
- Zamanaşımı takvimi kurulur: kural olarak on yıllık genel süre işlerken kira bedeli, faiz ve benzeri dönemsel edimlerle kanunda sayılan bazı alacaklarda beş yıllık süre uygulanır
Delil Değeri Tartışmalı Kanallar
Elektronik posta ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan bildirimler pratik olsa da, karşı taraf ulaşmadığını ileri sürdüğünde ispat sorunu doğurur. Bu nedenle kritik bildirimlerin noter aracılığıyla ya da kayıtlı elektronik posta üzerinden yapılması, yazışmanın ise destekleyici delil olarak saklanması daha güvenli bir yol oluşturur.
Bu metin genel bilgilendirme sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği izlenecek yolu değiştirir. İhtarname göndermeden önce metnin bir hukukçu tarafından kontrol edilmesi, sonraki davanın temelini sağlamlaştırır.