Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyayı taşıyan şey, uğranılan zararın büyüklüğü değil zarar ile eylem arasındaki bağın belgelenmesidir. Aşağıdaki kontrol listesi, TBK ve HMK çerçevesinde ispat yükünü karşılarken sık düşülen usul hatalarını önlemeye yöneliktir.
Dört Unsuru Ayrı Ayrı Kanıtlamak
Haksız fiil sorumluluğu; hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve illiyet bağı unsurlarının birlikte bulunmasını gerektirir. Uygulamada dilekçelerin çoğu zararı ayrıntılı anlatır, ancak illiyet bağını varsayım olarak bırakır. Oysa karşı tarafın en etkili savunması genellikle "zarar başka bir sebepten doğdu" biçimindedir. Bu nedenle her unsur için ayrı bir delil başlığı açılmalıdır.
Zararın Kalemlere Ayrılması
- Fiilî zarar: onarım, yenileme, tedavi ve nakil giderleri
- Kazanç kaybı: gelir kaybını gösteren kayıtlar ve süreklilik belgesi
- Değer kaybı: taşınır veya taşınmazda oluşan piyasa değeri farkı
- Manevi zarar: olayın ağırlığını ve etkisini gösteren somut veriler
- Gecikme faizinin başlangıcı bakımından temerrüde ilişkin belgeler
Zamanaşımı ve Süre Riski
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı süre ile fiilin işlendiği tarihten itibaren işleyen uzun süre biçiminde iki katmanlıdır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımının uygulanabildiği hâller gündeme gelir. Bu ihtimal gözden kaçırıldığında, aslında canlı olan bir talep süresi geçmiş sayılarak elden bırakılabilir. Öğrenme tarihinin neye dayandığı mutlaka belgeye bağlanmalıdır.
Dava Öncesi Adım Sırası
- Olay yeri, tanıklar ve kayıtlar bakımından delil tespiti talebini gecikmeden değerlendirin.
- Karşı tarafı temerrüde düşüren ihtarı, talebin miktarını ve dayanağını göstererek gönderin.
- Uyuşmazlık ticari nitelikteyse ya da tüketici işleminden doğuyorsa, dava şartı niteliğindeki ön aşamayı atlamayın; TKHK kapsamındaki hâllerde başvuru mercii ayrıca belirlenir.
- Talebin miktarı belirlenemiyorsa belirsiz alacak olarak açmanın koşullarını değerlendirin.
- Sigorta kapsamı varsa rücu ilişkisini ve doğrudan talep imkânını baştan kontrol edin.
Karşı Delil Hazırlığı
Zarar görenin de kusurunun bulunduğu, zararın artmasına kendi davranışıyla katkı sağladığı ya da zararın hiç doğmadığı yönündeki savunmalar olağandır. Bu savunmalara karşı olayın hemen sonrasında oluşturulan kayıtlar, sonradan hazırlanan belgelerden daha güçlü sonuç verir.
Buradaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. Olayın türü, tarafların sıfatı ve zarar kalemleri değiştiğinde izlenecek yol da farklılaşacağından, somut uyuşmazlık için hukuki destek alınması önerilir.