Alacak dosyalarında en can yakıcı savunma çoğu zaman borcun yokluğu değil, zamanaşımı def'idir. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK bir arada okunduğunda, sürenin ne zaman işlemeye başladığı ve hangi işlemle kesildiği sorusu dosyanın kaderini belirler. Aşağıdaki liste, süre ve ispat risklerini birlikte azaltmayı amaçlar.
Sürenin Başlangıcını Doğru Saptamak
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işler. Bu nedenle önce sözleşmedeki vade, ifa takvimi ve varsa bildirim koşulu incelenmelidir. Taksitli ilişkilerde her taksit için ayrı bir başlangıç doğabilir; dönemsel edimlerde ise sürenin niteliği farklı değerlendirilir. Süreyi hesaplamadan önce, alacağın türünün doğru nitelendirilmesi şarttır: aynı olaydan doğan sözleşmeye ve haksız fiile dayalı taleplerin süreleri örtüşmeyebilir.
Kesilme ve Durma Kayıtlarını Belgelemek
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma, ödeme planı veya kısmi ödeme dekontu.
- Takip talebi ve tebliğ evrakı; icra dosyasının açılış tarihi.
- Dava açılışına ilişkin tevzi ve harç belgeleri.
- Faiz ödemesi veya teminat verilmesi gibi borcu tanır nitelikteki işlemler.
- Karşılıklı mutabakat tutanakları ve cari hesap ekstreleri.
Usule Aykırı İşlemin Zamanaşımı Üzerindeki Etkisi
Zamanaşımını kesen bir işlem yapıldığı halde bu işlemin usulüne aykırı olması, sağladığı korumayı ortadan kaldırabilir. Yetkisiz mercide açılan takip veya dava, harcı yatırılmadığı için işlemden kaldırılan dosya, tebliğ edilmeyen ödeme emri gibi durumlar buna örnektir. Aynı biçimde, zamanaşımı def'inin karşı tarafça kanunda öngörülen aşamada ileri sürülmemesi de sonuç doğurmaz; bu def'i re'sen dikkate alınmaz.
Alacaklı ve Borçlu İçin Ayrı Kontroller
- Alacaklı, süre dolmadan makul bir marj bırakarak takip veya dava takvimini kurar.
- Alacaklı, kesilme belgelerini tek dosyada tarih sırasıyla saklar.
- Borçlu, kendisine atfedilen tanıma işlemlerinin gerçekten borcu kabul niteliği taşıyıp taşımadığını inceler.
- Borçlu, def'i savunmanın ilk aşamasında ve açıkça ileri sürer.
- Her iki taraf da senet, fatura ve teslim belgeleri arasındaki tarih uyumunu kontrol eder.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; süreler alacağın türüne göre değiştiği için tek bir formül bütün dosyalara uymaz. Elinizdeki sözleşme ve yazışmaları, süre dolmadan önce bir hukukçuya inceletmeniz en pratik korunma yoludur.