Ayıp uyuşmazlıklarında tarafların anlaşmazlığı çoğu zaman malın veya işin kusurlu olup olmadığından değil, sözleşmenin o kusuru nasıl paylaştırdığından kaynaklanır. TBK ve TKHK hükümleri ile HMK usul kuralları bir arada değerlendirildiğinde, hakkın kendisi kadar onun nasıl kullanıldığı da belirleyici olur. Bu rehber, sözleşme metnini yorumlarken dikkat edilecek kayıtlara ve usul hatası nedeniyle doğan hak kayıplarını önlemeye odaklanır.
Ayıp İhbarının Yazılı İzini Kurmak
Ayıbın bildirildiği anın ispatlanamaması, esasen haklı olan tarafı savunmasız bırakır. Telefonla yapılan görüşme veya şifahi şikâyet, karşı taraf inkâr ettiğinde çoğu zaman sonuç doğurmaz. Bildirimin yazılı ve ulaştığı doğrulanabilir bir kanalla yapılması, ayıbın niteliğinin ve fark edildiği tarihin aynı belgede yer alması gerekir. Muayene imkânının ne zaman doğduğu da ayrıca not edilmelidir; gizli ayıp iddiası, ancak bu kronoloji tutarlı olduğunda anlamlıdır.
Sözleşme Yorumunda Belirleyici Kayıtlar
- Teknik şartname ve eklerin sözleşmenin parçası sayılıp sayılmadığına ilişkin hüküm.
- Teslim ve kabul tutanaklarında yer alan çekince kayıtları.
- Sorumluluğu sınırlayan veya kaldıran kayıtların kapsamı ve bunların geçerliliği.
- Garanti taahhüdünün süresi, kapsamı ve kimin tarafından verildiği.
- Sözleşme kurulmadan önceki yazışmalarda verilen niteliğe ilişkin vaatler.
Seçimlik Hakların Sıralaması ve Geri Dönüş Sorunu
Ayıp hâlinde kullanılabilecek haklar birbirinin alternatifidir ve tercih yapıldıktan sonra kolayca değiştirilemez. Onarım talep edilip sonuç alınamadan bedel indirimi istenmesi ya da dönme iradesi açıklandıktan sonra ifadan yararlanmaya devam edilmesi, talebin tutarlılığını zedeler. Bu nedenle hangi hakkın kullanılacağına karar verilmeden önce, malın veya işin fiilen kullanılmaya devam edilip edilmeyeceği de birlikte planlanmalıdır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Kusurun mevcut hâli, mümkünse bağımsız bir teknik tespitle kayıt altına alınır.
- Zarar kalemleri onarım gideri, değer kaybı ve kullanım kaybı olarak ayrıştırılır.
- Talep tutarı belirsizse, dava türü buna göre seçilir; talep sonucu ölçülebilir biçimde yazılır.
- Karşı tarafın kısmi ödeme veya onarım teklifleri ile bunlara verilen cevaplar dosyaya konulur.
- Zamanaşımı tartışması doğabilecek dosyalarda, ayıbın gizlenip gizlenmediğine ilişkin deliller ayrıca toplanır.
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Ayıp dosyalarının kaderi büyük ölçüde teknik raporda belirlenir. İnceleme yapılmadan önce sorulacak soruların taraflarca yazılı olarak ileri sürülmesi, raporun kapsamını sözleşme metniyle uyumlu hâle getirir. Rapor geldiğinde ise itiraz, beğenilmeyen sonucu tekrar etmek yerine, hangi belgenin dikkate alınmadığını ve hangi teknik varsayımın sözleşmeye aykırı olduğunu göstermelidir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve kabul aşamasındaki davranışlar sonucu değiştirebileceğinden, talep ileri sürülmeden önce metnin bütün olarak incelenmesinde yarar vardır.