Bir mal ya da işin ayıplı çıkması halinde uyuşmazlığın sonucunu çoğu zaman talep edilen rakam değil, o rakama giden yolun usulüne uygun kurulup kurulmadığı belirler. Türk Borçlar Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ayıba karşı tekeffül bakımından alıcıya güçlü seçimlik haklar tanır; ancak bu hakların kullanımı belirli külfetlere ve sürelere bağlıdır. Aşağıdaki kontrol listesi, ayıba dayalı tazminat hesabında usule aykırı işlem nedeniyle hak kaybı yaşamamak için dosya kurulurken tek tek işaretlenmesi gereken başlıkları toplar.
İlk kırılma noktası: muayene ve ayıp ihbarı
Ticari nitelikli satımlarda muayene ve ihbar için öngörülen kısa süreler, gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasının ardından gecikmeksizin bildirim yapılması beklentisi, tazminatın esasına hiç girilmeden dosyayı sonlandırabilir. İhbarın tarihi belli ve ispatlanabilir bir kanalla yapılması, yani noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya iadeli taahhütlü gönderi tercih edilmesi, hesap tartışmasından önce çözülmesi gereken meseledir. Telefonla yapılan bildirimler karşı taraf inkar ettiğinde çoğu kez yetersiz kalır.
Kalemleri ayrıştırmadan rakam yazmayın
- Bedel indirimi: ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki oransal fark; bilirkişi incelemesine en açık kalemdir.
- Onarım gideri: fatura, teklif ve keşif tutanağıyla belgelenmeli, ikame masrafları ayrı gösterilmelidir.
- Kullanım kaybı: günlük veya aylık esasla hesaplanır; dayanağı sözleşme metni ve piyasa verisidir.
- Ayıptan doğan diğer zararlar: nedensellik bağı her kalem için ayrıca kurulmalıdır.
Bu kalemlerin tek bir toplam rakam içinde eritilmesi, ıslah ve faiz başlangıcı tartışmalarında aleyhe sonuç doğurur.
Dilekçe öncesi kontrol listesi
- Tarafların sıfatı belirlendi mi? Tüketici işlemi ile ticari iş ayrımı görevli mercii değiştirir.
- Zorunlu arabuluculuk ya da hakem heyeti aşaması gerekiyorsa tamamlandı ve son tutanak dilekçeye eklendi mi?
- Ayıp ihbarının tarihi ve içeriği belgeye bağlandı mı?
- Zamanaşımı hesabında ayıbın ağır kusurla ya da gizlenerek saklanmış olması ihtimali değerlendirildi mi?
- Talep belirsiz alacak, kısmi dava veya tam eda davası olarak mı kurulacak; harç ve ıslah planı buna göre yapıldı mı?
- Malın mevcut hali bozulmadan delil tespiti yaptırıldı mı?
Usule aykırı işlemin geri dönüşü olmayabilir
Dava şartı niteliğindeki bir aşamanın atlanması, görevsiz mercie başvurulması veya talep sonucunun ölçülebilir biçimde yazılmaması halinde dosya esasa girilmeden reddedilebilir. Bu sırada zamanaşımı işlemeye devam ettiğinden ikinci bir başvuru penceresi her zaman bulunmaz. Bu nedenle usul planı, teknik hesap raporundan önce hazırlanmalıdır.
Değerlendirme notu
Buradaki başlıklar genel bir yol haritası niteliğindedir; sözleşme metni, teslim tarihi ve ayıbın niteliği hem hesabı hem usulü değiştirebilir. Elinizdeki belgelerle birlikte erken aşamada bir hukukçuyla görüşmek, sonradan telafisi güç işlem hatalarının önüne geçer.