Bir alacak talebinde iki teknik konu sonucu birlikte belirler: sürenin işlemeye ne zaman başladığı ve talebin hangi hesap yöntemiyle ortaya konduğu. Zamanaşımı yanlış hesaplanırsa esasa hiç girilmez; hesap yöntemi yanlış seçilirse haklı bir talep eksik karşılanır.
Zamanaşımının Başlangıcını Tespit Etmek
TBK düzeninde sürenin başlangıcı, talebin dayandığı hukuki ilişkiye göre değişir. Sözleşmeden doğan alacaklarda muacceliyet anı, haksız fiilden doğan taleplerde ise zararın ve sorumlunun öğrenildiği an belirleyicidir. Ayrıca:
- Aynı fiil suç oluşturuyorsa daha uzun bir sürenin uygulanabileceği değerlendirilir.
- Kısmi ödeme, borcun ikrarı veya takip işlemleri süreyi kesebilir; her biri belgelenmelidir.
- TKHK kapsamındaki tüketici işlemlerinde ayıba ilişkin özel süreler ayrıca incelenir.
Def'inin İleri Sürülme Zamanı
Zamanaşımı, hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; ilgili tarafça usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. HMK'nın somutlaştırma ve teksif düzeni gereği bu savunmanın cevap dilekçesinde açıkça yer alması, sonradan doğacak tartışmayı önler. Def'i ileri sürülürken yalnızca sürenin dolduğu iddia edilmemeli; başlangıç anı ve varsa kesilme iddialarına karşı açıklama da yapılmalıdır.
Tazminat Hesabının Kurulması
- Zarar kalemleri ayrıştırılır: fiili zarar, yoksun kalınan kâr, masraflar ve manevi zarar ayrı başlıklarda gösterilir.
- Her kalem için dayanak belge eşleştirilir; belgesiz kalemler ayrı işaretlenir.
- Faiz türü ve başlangıç tarihi belirlenir; temerrüdün hangi işlemle doğduğu gösterilir.
- Miktar başlangıçta tam olarak belirlenemiyorsa, davanın türü buna göre seçilir ve gerekçesi dilekçede açıklanır.
- Bilirkişi incelemesi gerekecekse hangi hesap parametrelerinin kullanılacağı baştan yazılır.
Usule Aykırı İşlem Riskini Azaltan Kontrol Listesi
- Talep sonucu açık, belirli ve ölçülebilir mi yazıldı?
- Islah imkânı ve sınırları, dosyanın seyri düşünülerek önceden değerlendirildi mi?
- Karşı tarafın zamanaşımı def'ine karşı kesilme delilleri hazır mı?
- Zorunlu arabuluculuk kapsamında bir talep var mı; varsa süreç tamamlandı mı?
- Birden çok sorumlu varsa aralarındaki ilişki ve husumet doğru kuruldu mu?
Karşı Hesabın Değerlendirilmesi
Bilirkişi raporu geldiğinde en verimli itiraz, rapora bütünüyle karşı çıkmak yerine tek tek parametreleri hedef alan ve alternatif bir hesaplama sunan itirazdır. Hangi kalemde hangi veri kullanılmalıydı sorusuna belge ile yanıt veren bir itiraz, genel eleştirilerden daha güçlüdür.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme türü, alacağın niteliği ve tarafların sıfatı süre rejimini değiştirdiğinden, talep ileri sürülmeden önce hukuki bir değerlendirme yapılması önerilir.