Sözleşme ihlallerinde çekilen ihtarname, çoğu zaman tek başına bir uyarı değil, sonraki bütün taleplerin hukuki dayanağını kuran işlemdir. Yanlış zamanda veya yanlış içerikle çekilen ihtar, dönme ile fesih arasındaki ayrımı bulanıklaştırır ve tazminat talebini zayıflatır. Bu rehber, ihtarın işlevini ve buna bağlı süreleri uygulama sırasıyla ele alır.
İhtarın İşlevi: Temerrüt mü, Fesih mi
TBK sisteminde ihtarın üç ayrı işlevi olabilir: borçluyu temerrüde düşürmek, edimin ifası için süre vermek ya da sözleşmeyi sona erdirme iradesini bildirmek. Bir ihtarnamede bu üç işlevin karıştırılması sık görülür. Örneğin ifa için süre verilirken aynı metinde sözleşmenin feshedildiğinin bildirilmesi, karşı tarafa ifadan kaçınma imkânı tanır. Metin, hangi sonucu hedeflediğini tek bir cümlede açıkça ortaya koymalıdır.
Süre Verilmesi Gereken ve Gerekmeyen Haller
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüde düşen borçluya kural olarak ifa için uygun bir süre verilir. Ancak borçlunun tutumundan sürenin sonuçsuz kalacağı anlaşılıyorsa ya da ifanın belirli bir zamanda yapılmasının sözleşmenin amacı gereği zorunlu olduğu hallerde süre verilmesine gerek kalmayabilir. Bu istisnalara dayanılacaksa, dayanak olgular ihtarnamede yazılmalıdır; sonradan ileri sürülen gerekçeler ispat açısından zayıf kalır.
Zamanaşımının Sessizce İşlemesi
Alacaklar için genel zamanaşımı süresi on yıldır; kira bedeli gibi dönemsel edimlerde ise beş yıllık süre uygulanır. Sözleşme tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK kapsamındaki özel süreler devreye girer. Zamanaşımı, ihtar çekilmesiyle değil ancak kanunda öngörülen kesme sebepleriyle etkilenir; bu ayrım, uzun süren yazışmalarda hak kaybının en yaygın sebebidir.
İhtarname Yazarken Kontrol Edilecekler
- Sözleşmenin ve ihlal edilen hükmün tarih ve madde olarak gösterilmesi
- Talep edilen edimin ölçülebilir biçimde yazılması
- Verilen sürenin başlangıç ve bitiş gününün belirtilmesi
- Sürenin sonuçsuz kalması hâlinde izlenecek yolun bildirilmesi
- Tebliğ tarihinin ispatlanabileceği bir gönderim yolunun seçilmesi
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. İhtarname göndermeden önce metnin hukuki sonuçlarının bir uzmanla birlikte gözden geçirilmesi tavsiye edilir.