Sözleşmesel uyuşmazlıklarda tazminat talebinin kaderi, çoğu zaman metnin nasıl yorumlandığına bağlıdır. Aynı hüküm, ceza koşulu olarak da götürü tazminat olarak da okunabilir; bu ayrım hem ispat yükünü hem uygulanacak zamanaşımını değiştirir.
Metni Değil Gerçek İradeyi Aramak
Sözleşme yorumunda tarafların kullandığı yanlış nitelendirmeler değil, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Bu nedenle sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri, taslak sürümleri ve ifa sırasındaki uygulama biçimi yoruma katkı sağlar. Uzun süre itirazsız uygulanan bir teamül, hükmün nasıl anlaşıldığını gösteren güçlü bir emaredir. Genel işlem koşulu niteliğindeki hükümlerde ise, düzenleyenin aleyhine yorum ilkesi gündeme gelir.
Talep Kalemlerini Doğru Kurmak
- Müspet zarar: Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi ulaşılacak durum
- Menfi zarar: Sözleşmenin geçerli olduğuna güvenilerek yapılan giderler
- Ceza koşulu: Zararın ispatı gerekmeksizin istenebilen, ancak indirim denetimine tabi kalem
- Temerrüt faizi: Başlangıç tarihi ihtar veya kesin vade ile belirlenir
- Aşkın zarar: Faizi aşan zararın ayrıca ispatı gerekir
Zamanaşımı Süresini Belirleyen Nitelendirme
Sözleşmeye aykırılıktan doğan alacaklarla haksız fiilden doğan tazminat talepleri farklı zamanaşımı rejimlerine tabidir; ayrıca bazı sözleşme tiplerinde kısa süreler öngörülmüştür. Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturuyorsa, davacı lehine olan sürenin uygulanması talep edilebilir. Bu nedenle dilekçede hukuki sebep tek bir kalıba sıkıştırılmamalı, alternatif dayanaklar birlikte gösterilmelidir.
Temerrüt ve İhtarın Kurgulanması
- Vade belirli değilse, borçluyu temerrüde düşüren ihtar noter aracılığıyla gönderilir.
- İhtarda verilecek süre ve seçimlik hakkın kullanılacağı açıkça belirtilir.
- İfa süreci içinde kısmi ödemeler ve yapılan yazışmalar tarih sırasıyla dosyalanır.
- Zamanaşımını kesen işlemler (dava, takip, borç ikrarı) ayrı bir listede tutulur.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi, ıslah ihtimali düşünülerek yapılır.
Karşı Tarafın Savunmalarına Hazırlık
Uygulamada en sık karşılaşılan savunmalar, alacaklının kendi ediminde temerrüde düştüğü, zararın önlenmesi için gerekli çabanın gösterilmediği ve ceza koşulunun fahiş olduğu iddialarıdır. Bu savunmaları karşılamak için, zararın büyümemesi adına atılan adımlar da belgelenmelidir. Tacirler arasındaki ilişkilerde ceza koşulunda indirim istenmesi bakımından farklı bir rejim uygulandığı gözetilmelidir.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenizin metni, ifa geçmişi ve tarafların sıfatı sonucu belirleyici biçimde etkiler. Zamanaşımı süreleri işlemeye başlamış olabileceğinden, talebinizi somutlaştırmadan önce hukuki görüş almanız önerilir.