Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde taraflar çoğu zaman anlaşma arayışına girer; ancak bu arayış sürerken zamanaşımı işlemeye devam eder. TBK ve HMK ekseninde, tüketici ilişkisi varsa TKHK ile birlikte değerlendirilmesi gereken bu süreçte, masaya nasıl ve ne zaman oturulduğu sonucu belirler.
Önce Sorulacak Soru: Bu Uyuşmazlık Arabuluculuğa Tabi mi
Her uyuşmazlık için zorunlu arabuluculuk öngörülmüş değildir. Talebin kaynağı sözleşmeye mi yoksa haksız fiile mi dayandığı, tarafların sıfatı ve talebin niteliği bu ayrımı belirler. Zorunlu olmayan hâllerde de ihtiyari arabuluculuk tercih edilebilir; fakat bu tercihin süre üzerindeki etkisi zorunlu hâlden farklıdır. Yanlış varsayım, dava şartı yokluğundan usulden ret ya da boşa geçen aylar olarak geri döner.
Zamanaşımı Baskısını Yönetmek
Haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işler; fiilin suç teşkil ettiği hâllerde farklı bir süre rejimi gündeme gelebilir. Öğrenme anının belgelenmesi, ileride karşılaşılacak zamanaşımı def'ine karşı en güçlü savunmadır.
- Görüşmelerin süreyi kestiği yönündeki hatalı varsayım
- Failin kim olduğunun geç netleşmesi ve bu durumun kayda geçirilmemesi
- Zararın kısmen sonradan ortaya çıktığı hâllerde tek seferlik talep yazılması
- Sigorta şirketine başvurunun dava süresini kendiliğinden koruduğu sanısı
Masaya Gitmeden Önce Yapılacaklar
- Zarar kalemleri maddi ve manevi olarak ayrıştırılıp belgelendirilir.
- Kusur dağılımına ilişkin rapor, tutanak veya teknik değerlendirme hazır edilir.
- Kabul edilebilir en düşük tutar ile talep edilen tutar önceden belirlenir.
- Karşı tarafın ödeme gücü ve teminat imkânı araştırılır.
- Anlaşma sağlanmazsa açılacak davanın taslağı görüşmeden önce hazırlanır.
Anlaşma Belgesi Yazılırken
Anlaşma belgesinin kapsamı, ileride açılacak davaların önünü kapatabileceği için dikkatle kaleme alınmalıdır. Hangi kalemlerin ibra edildiği, sonradan ortaya çıkabilecek zararların saklı tutulup tutulmadığı ve ödeme takvimi açıkça yazılmalıdır. Belgenin icra edilebilirliği bakımından gerekli usulün tamamlanıp tamamlanmadığı da kontrol edilmelidir; aksi hâlde anlaşma, tahsil aşamasında yeniden dava konusu olur.
Anlaşmama Hâlinde Dava Kurgusu
Görüşmeler sonuçsuz kalırsa, son tutanaktaki tarih dava dosyasına eklenmeli ve dava dilekçesi masada ortaya çıkan itirazlara göre güncellenmelidir. Karşı tarafın görüşmede ileri sürdüğü savunma, delil listesinin nasıl kurulacağını gösteren en somut ipucudur.
Bu açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir; olayın oluş biçimi, tarafların sıfatı ve zararın türü sonucu değiştirir. Zamanaşımı savunması sonradan giderilemeyeceğinden, süre hesabının erken aşamada bir hukukçuyla teyit edilmesi önerilir.