Borçlar hukuku anlamında ayıp iddiası, çoğu dosyada esastan değil ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmamasından dolayı sonuçsuz kalır. Türk Borçlar Kanunu, alıcıya teslim edilen şeyi gözden geçirme ve ayıbı bildirme külfeti yükler. Bu külfetin yerine getirilmemesi, malın kabul edilmiş sayılması sonucunu doğurur; yani ayıp gerçekten mevcut olsa bile talep hakkı kalmaz.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
Alıcı, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz teslim aldığı şeyi gözden geçirmek ve bir ayıp tespit ederse satıcıya bildirmek zorundadır. Açık ayıplarda bu bildirimin uygun sürede yapılması beklenir; sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise süre, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren değerlendirilir. Bu ayrım dosyanın kurgusunu belirler: iddia gizli ayıba dayanıyorsa, ayıbın ne zaman ve hangi olayla fark edildiği ayrıca ortaya konmalıdır.
İhbarın İspatı Ayıbın İspatı Kadar Önemlidir
Uygulamada telefonla yapılan bildirimler, sözlü şikâyetler ya da yetkili kişiye iletilmemiş mesajlar ihbar olarak kabul edilmeyebilir. İhbarın noter aracılığıyla, ya da en azından gönderim ve teslim tarihini gösteren bir kanalla yapılması, sonradan çıkacak tartışmayı baştan bitirir. İhbar metninde ayıbın ne olduğu, hangi tarihte fark edildiği ve hangi talebin ileri sürüldüğü açıkça yazılmalıdır.
Zamanaşımı ve İstisnası
Satıcının ayıptan doğan sorumluluğu, kanunda belirlenen zamanaşımı süresine tabidir ve bu süre kural olarak teslimden itibaren işler. Satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde bu kısa süreden yararlanamayacağı kabul edilir. Bu istisnaya dayanan bir iddia ileri sürülecekse, gizlemenin somut göstergeleri; örneğin önceki müşteri şikâyetleri, bilinen bir üretim hatası ya da satış görüşmelerindeki beyanlar ayrıca ortaya konmalıdır.
Seçimlik Hakların Sıralanması
- Sözleşmeden dönme ve ödenen bedelin iadesi.
- Bedelin ayıp oranında indirilmesi.
- Onarım masraflarının karşılanması ile ayıbın giderilmesi.
- Ayıpsız benzeriyle değiştirme.
- Bunlardan bağımsız olarak, doğan zararın tazmini talebi.
Talep dilekçesinde bu haklardan hangisinin asıl, hangisinin terditli olarak istendiği belirtilmelidir. Aksi hâlde mahkeme talebin kapsamını dar yorumlayabilir ve sonradan yapılan genişletme, ıslah kurumuna ve onun sınırlarına tabi olur.
Delil Tespitinin Rolü
Ayıp iddiası teknik incelemeyi gerektiriyorsa, dava açılmadan önce delil tespiti yaptırmak dosyanın en güçlü adımıdır. Ayıplı olduğu ileri sürülen şey kullanılmaya devam edildikçe, aradan geçen zamanda ortaya çıkan yıpranma ile üretim kaynaklı kusurun ayrıştırılması zorlaşır. Tespit raporunun erken tarihli olması, bu ayrımın yapılabilmesini sağlar.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır; sözleşmenin türü, teslim tarihi ve ayıbın niteliği hesabı değiştirebilir. Kendi durumunuzda ihbar ve dava takvimini belgelerinizle birlikte kontrol ettirmeniz uygun olacaktır.