Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, alıcının zamanında hareket edip etmediğinde düğümlenir. TBK ve TKHK farklı süre rejimleri öngörür; hangisinin uygulanacağı ise sözleşmenin nasıl yorumlandığına bağlıdır. Bu nedenle takvim kurulmadan önce ilişkinin hukuki niteliği belirlenmelidir.
Önce Sözleşmenin Niteliği, Sonra Süre
Aynı olay, taraflardan biri tüketici sayıldığında farklı, iki tacir arasındaki ticari ilişkide farklı bir süre rejimine tabi olur. Faturadaki unvan, ödemenin kimin hesabından yapıldığı, malın kullanım amacı ve sözleşme öncesi yazışmalar bu nitelendirmede belirleyicidir. Nitelendirme yanlış yapıldığında, esasen haklı bir talep süre yönünden reddedilebilir.
Muayene ve İhbarın İspatı
Teslim alınan malın gözden geçirilmesi ve ayıbın ortaya çıkmasının ardından karşı tarafa bildirilmesi, talebin ön koşuludur. Burada iki hata öne çıkar: bildirimin telefonla yapılıp belgelenmemesi ve bildirimde ayıbın somut olarak tarif edilmemesi. Ayıp bildirimi yazılı ve tarih kanıtlanabilir bir kanalla yapılmalı, hangi parçanın veya hangi edimin kusurlu olduğu açıkça yazılmalıdır.
Gizli Ayıp ve Ağır Kusur Hâli
Gizli ayıplarda süre, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren değerlendirilir. Ayrıca satıcının ayıbı ağır kusuruyla gizlediği hâllerde, sözleşmede öngörülen kısa sürelerden ve sınırlayıcı kayıtlardan yararlanamayacağı kabul edilir. Bu ihtimal, süresi geçmiş görünen dosyalarda ayrıca araştırılmalıdır.
Sözleşmedeki Süre Kayıtları Her Zaman Geçerli midir?
Standart sözleşmelerde yer alan çok kısa ihbar süreleri, sorumluluğu bütünüyle kaldıran kayıtlar ve tek taraflı belirlenmiş yetki hükümleri, dürüstlük kuralı ve genel işlem koşullarına ilişkin denetim çerçevesinde tartışılabilir. Karşı tarafın dayandığı hükmü peşinen kabul etmek yerine, bu hükmün sözleşmeye nasıl dahil edildiği ve alıcının bilgilendirilip bilgilendirilmediği incelenmelidir.
Delili Süre Dolmadan Sabitlemek
- Ayıplı ürünün mevcut hâlinin tarihli görüntüyle kayda alınması.
- Onarım, iade veya değişim taleplerine ilişkin tüm yazışmaların saklanması.
- Servis ve onarım fişlerinin, malın kaç kez arızalandığını gösterecek biçimde toplanması.
- HMK kapsamında delil tespiti yoluna gidilerek malın durumunun mahkeme aracılığıyla belirlenmesi.
- Zararın hesabına esas olacak fatura ve ödeme kayıtlarının ayrı bir dosyada toplanması.
Delil tespiti, özellikle malın kullanımıyla durumunun değişeceği hâllerde dava açılmadan önce başvurulabilecek en etkili adımdır.
Talebin Kademeli Kurulması
Seçimlik hakların hangisinin talep edildiği dilekçede net yazılmalı, ancak tek bir talebe hapsolmamak için kademeli talep kurulmalıdır. Sözleşmeden dönme talebi kabul görmezse bedelde indirim veya onarım talebinin devrede kalması, yargılamanın sonunda elleri boş kalmamayı sağlar.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve ayıbın türü uygulanacak süreleri değiştirebilir; somut uyuşmazlıkta hukuki görüş alınması gerekir.