Zamanaşımı, dosyayı esasa girilmeden bitirebilen ender savunmalardan biridir; buna rağmen çoğu tarafın takviminde yalnızca tek bir son gün yazılıdır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, alacak ve tazminat taleplerinde zamanaşımı sayacının nasıl okunacağını ele alır.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süre Aynı Şey Değil
Zamanaşımı alacağı kendiliğinden sona erdirmez, dava yoluyla elde edilebilirliğini zayıflatır ve ancak karşı taraf ileri sürerse dikkate alınır. Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini ortadan kaldırır ve hâkim tarafından resen gözetilir. Bu ayrım savunma stratejisini kökten değiştirir: zamanaşımına uğramış bir borç için yapılan ödeme geri istenemezken, hak düşürücü süre geçtikten sonra açılan dava en güçlü delillerle bile ayakta kalmaz.
Sayaç Ne Zaman Başlar
- Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak muacceliyet anı
- Dönemsel edimlerde her dönem için ayrı bir başlangıç
- Haksız fiilde zararın ve sorumlunun öğrenildiği an
- Sebepsiz zenginleşmede iade hakkının öğrenildiği an
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımının etkisi
Özellikle son madde çoğu dosyada gözden kaçar: fiil suç niteliğindeyse tazminat talebi bakımından daha uzun bir süre uygulanabilir. Bu ihtimal, süresi dolmuş görünen dosyaların yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
Kesilme ve Durma Ayrımı
Kesilme hâlinde sayaç sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar; borcun ikrarı, kısmi ödeme, faiz ödemesi, teminat verilmesi, dava açılması ve icra takibi tipik kesme sebepleridir. Durma hâlinde ise işlemeyen günler sayaca eklenmez, süre kaldığı yerden devam eder. Uzlaşma görüşmeleri tek başına ne kesme ne durma sebebidir; bu nedenle görüşmeler sürerken yazılı bir ikrar alınması ya da takip başlatılması pratik bir koruma sağlar.
Defiyi Ne Zaman İleri Sürmeli
Zamanaşımı defi davalı tarafından usulüne uygun biçimde ve süresinde ileri sürülmelidir; cevap dilekçesinde belirtilmeyen defi sonradan güçlükle gündeme getirilir. Islah ile talebin artırıldığı hâllerde ise artırılan kısım bakımından defi yeniden değerlendirilir. Bu ihtimal, davacı tarafın da ıslah zamanlamasını planlamasını gerektirir.
Alacaklı Tarafın Kontrol Listesi
- Her alacak kalemi için ayrı başlangıç tarihi ve son gün yazın.
- Kesme sebebi doğuran her belgeyi tarihiyle arşivleyin.
- Kısmi ödeme kabul ederken bunun etkisini yazılı olarak kayda geçirin.
- Süresi yaklaşan kalemler için kısmi dava ya da takip seçeneğini değerlendirin.
Süre hesabı, alacağın türüne ve tarafların sıfatına göre önemli farklar gösterir. Elinizdeki sözleşme ve yazışmalarla birlikte yapılacak bir inceleme, hangi kalemin ne kadar zamanı kaldığını netleştirir ve gereksiz kayıpları önler.