Sözleşmeye aykırılık iddiasında bulunan taraf, çoğu kez ihlalin varlığını ispat edebilse de ihbarı zamanında ve usulüne uygun yaptığını gösteremediği için hak kaybına uğrar. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde yürüyen dosyalarda ihbar, dosyanın en zayıf halkası olmaya adaydır.
İhbarın üç unsuru
İhbarın ispatı üç ayrı sorunun cevabını gerektirir: ne bildirildi, ne zaman bildirildi ve karşı tarafa ulaştı mı? Bu üç unsurdan biri eksikse ihbar yapılmamış sayılabilir. Bu nedenle bildirim metni hazırlanırken içerik kadar gönderim biçimi de seçilmeli; ulaşma anını belgeleyen bir yol tercih edilmelidir.
İhtar metninin içeriği neden belirleyici
Genel ifadelerle yazılmış bir ihtar, ihlalin hangi edim bakımından ileri sürüldüğünü göstermez. Metinde şunlar açıkça yer almalıdır:
- Sözleşmenin tarih ve tarafları ile ihlal edildiği ileri sürülen edim
- Aykırılığın nasıl ortaya çıktığı ve ne zaman öğrenildiği
- Karşı taraftan istenen davranış ve bunun için verilen süre
- Süre sonunda başvurulacak hukuki sonuç
Son madde özellikle önemlidir: sonradan ileri sürülecek talebin ihtarda hiç anılmamış olması, karşı tarafa savunma imkânı verir ve talebin dayanağını zayıflatır.
Elektronik yazışmaların ispat değeri
Ticari ilişkilerin büyük kısmı elektronik posta ve mesajlaşma üzerinden yürür. Bu yazışmalar delil olarak sunulabilir; ancak içeriğinin ve gönderim zamanının tartışmaya açılması hâlinde, tek başına ekran görüntüsü yeterli olmayabilir. Bu nedenle kritik bildirimler için ulaşmayı belgeleyen resmî bir kanal tercih edilmeli, elektronik yazışmalar ise bunları destekleyen ikincil delil olarak konumlandırılmalıdır.
İhbar sonrası davranışın dosyaya etkisi
İhbardan sonra tarafların nasıl davrandığı, iddianın tutarlılığını gösterir. İhtar çekildikten sonra edimin kabul edilmeye devam edilmesi, ödemelerin ihtirazi kayıt konulmadan yapılması veya sözleşmenin sorunsuz biçimde sürdürülmesi, sonradan ileri sürülen ağır iddialarla çelişebilir. Bu nedenle ihbar sonrası her işlem, ihtardaki iddiayla uyumlu biçimde yürütülmeli; ödeme yapılıyorsa kayıt düşülmelidir.
Karşı tarafın ihbarına yanıt vermek
Kendisine ihtar gönderilen tarafın sessiz kalması da bir tercihtir ve sonuç doğurur. İddiaya katılmıyorsa, itirazın da aynı titizlikle ve süresinde yazılı olarak bildirilmesi gerekir. Yanıtsız bırakılan bir ihtar, sonraki aşamada iddianın kabul edildiği yönünde tartışma doğurabilir.
Dava öncesi son kontrol
Dava açılmadan önce şu sıra izlenmelidir: sözleşme metni, ihlali gösteren belgeler, ihtar ve tebliğ belgesi, ihtar sonrası yazışmalar ve zarara ilişkin hesaplama. Bu beş başlık eksiksiz tamamlandığında talep, sayısal olarak da savunulabilir hâle gelir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı uygulanacak kuralları değiştirir. İhtar göndermeden önce metnin hukuki değerlendirmeden geçirilmesi ileride doğabilecek kayıpları önler.