Bir sözleşme ihlal edildiğinde asıl güçlük ihlalin varlığını göstermek değil, bundan doğan zararı rakamsal olarak ortaya koymaktır. TBK düzeninde tazminat talebi, ihlal ile zarar arasındaki bağın kurulmasına bağlıdır; HMK ise bu bağın hangi delillerle kurulacağını belirler. Aşağıda tazminat taleplerinde sözleşme yorumunun izlediği sıra ile zarar ispatının pratik yönü ele alınmaktadır.
Yorumda İzlenen Sıra
Sözleşme yorumu belirli bir mantık silsilesi içinde yapılır: önce metnin açık hükmüne bakılır, hüküm çok anlamlıysa tarafların gerçek iradesi araştırılır, bu da belirlenemiyorsa dürüstlük kuralı ve işin niteliği devreye girer. Uygulamada iradeyi gösteren en güçlü kaynak, sözleşmenin kurulmasından önceki müzakere yazışmaları ile sonraki fiili uygulamadır. Taraflar yıllarca belirli bir şekilde uygulama yapmışsa, bu davranış metnin nasıl anlaşıldığını gösterir.
Cezai Şart ile Tazminat Talebini Karıştırmamak
Sözleşmede kararlaştırılan cezai şart, zararın ispatı yükünü hafifletir; ancak bu kaydın hangi ihlali kapsadığı ve aşan zararın ayrıca istenip istenemeyeceği metne bağlıdır. Ödeme yapılırken çekince konulmaması, cezai şart talebini zayıflatabilir. Bu nedenle ihlal fark edildiğinde yapılan ilk yazışmanın içeriği, tazminat kaleminin kaderini belirler.
Zararı Rakama Dönüştürmek
- İhlal nedeniyle yapılan ek harcamalara ilişkin fatura ve ödeme belgeleri
- İkame tedarikin maliyetini gösteren teklif ve sözleşmeler
- Kaçırılan iş veya iptal edilen siparişe dair yazışmalar
- Cirodaki dönemsel değişimi gösteren muhasebe kayıtları
- Gecikmenin süresini belgeleyen teslim ve kabul tutanakları
Zararın hesabında beklenen kazancın yitirilmesi ile boşa yapılan giderlerin talebi farklı temellere dayanır; ikisinin aynı anda ve çakışacak şekilde istenmesi, talebin bir kısmının reddine yol açabilir.
Zamanaşımı Def'i ve Kesme Anları
Sözleşmeden doğan taleplerde zamanaşımı, borcun muaccel olduğu andan itibaren işler ve karşı tarafça ileri sürülmedikçe kendiliğinden dikkate alınmaz. Buna karşılık borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya alacaklının takip başlatması süreyi etkileyebilir. Bu nedenle yapılan her kısmi ödemenin tarihi ve açıklaması kayıt altına alınmalıdır. Uzun süren müzakereler, tek başına süreyi durdurmaz; müzakere sürerken takvimi izlemeyi bırakmak sık rastlanan bir kayıp sebebidir.
Kapanış
Bu yazı genel çerçeve sunmakta olup sözleşmenizin metni, ihlalin türü ve zararın yapısı değerlendirmeyi değiştirir. Talebinizin zamanaşımına uğrama ihtimali varsa gecikmenin telafisi güç olacağından, belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız yerinde olur.