Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem de haksız fiil olarak değerlendirilebilir. Bu sözleşme yorumu ile haksız fiil kesişiminde yapılan nitelendirme, ispat yükünü ve zamanaşımını doğrudan değiştirir. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu seçimin nasıl yapılacağını ele alır.
Nitelendirme Neden Sonucu Değiştirir?
Sözleşmeye aykırılıkta, borcun ifa edilmemesinde kusurunun bulunmadığını ispat yükü kural olarak borçluya düşer. Haksız fiilde ise kusuru ve illiyet bağını ortaya koyma yükü zarar görene aittir. Aynı olayda hangi hukuki sebebe dayanıldığı bu nedenle taktik bir tercih değil, ispat stratejisinin merkezidir. Talep sonucu aynı görünse bile, dayanağın yanlış seçilmesi delil planını baştan kurgusuz bırakır.
Sözleşme Metnini Okuma Yöntemi
Yorum tartışmalarında sadece maddenin lafzı değil, tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. Bu iradeyi görünür kılan unsurlar şunlardır:
- Sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve müzakere taslakları
- Tarafların sözleşmeyi uzun süre nasıl uyguladığını gösteren fiili teamül
- Ekler, teknik şartname ve fiyat listeleri ile ana metin arasındaki öncelik kaydı
- Genel işlem koşulu niteliğindeki, karşı tarafça müzakere edilmemiş hükümler
- Cezai şart, sınırlama ve sorumsuzluk kayıtlarının kapsamı
Zamanaşımının İki Ayrı Saati
Sözleşmeden doğan alacaklar ile haksız fiilden doğan tazminat talepleri farklı zamanaşımı rejimlerine tabidir; haksız fiilde süre, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar ve her hâlde fiilin işlendiği tarihe bağlı daha uzun bir üst süre bulunur. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımının uygulanabileceği de göz önünde tutulmalıdır. Bu nedenle dilekçeye başlamadan önce, öğrenme tarihini belgeleyen yazışma veya rapor dosyaya konulmalıdır.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Tazminat talebinde zararın kalemleri ayrıştırılmadığında, dosya bilirkişi aşamasında dağılır. Fiili zarar, yoksun kalınan kâr ve varsa manevi tazminat ayrı başlıklar halinde, dayandıkları belgelerle eşleştirilerek yazılmalıdır. Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihi de faiz başlangıcı ve harç bakımından farklı sonuçlar doğurduğundan bilinçli yapılmalıdır.
Kapanış Notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve zararın doğuş biçimi stratejiyi değiştirir. Devam eden bir uyuşmazlığınız varsa, zamanaşımı sessizce işlediğinden nitelendirme kararını bir hukukçuyla birlikte vermeniz önemlidir.