Ticari ve bireysel sözleşmelerde uyuşmazlığın seyri, çoğu zaman ilk ihtarın yazıldığı gün belirlenir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen süreçte ihtar yalnızca bir uyarı değil, karşı tarafı temerrüde düşüren ve alacaklının hangi hakkı kullanacağını sabitleyen bir hukuki işlemdir. Yanlış kurulmuş bir ihtar, sonradan açılan davanın çerçevesini de daraltır.
İhtarın Sözleşme Hukukundaki İşlevi
Borcun muaccel olması ile borçlunun temerrüde düşmesi aynı şey değildir. Vade belirlenmemiş işlerde temerrüt kural olarak ihtarla doğar; temerrüt doğmadan gecikme faizi ve gecikme tazminatı talepleri zayıf kalır. Bu nedenle ihtar, sonradan istenecek her kalemin hukuki dayanağını önceden hazırlar.
İhtar Metninde Bulunması Gerekenler
Uygulamada eksik yazılan ihtarlar dosyanın en kırılgan noktasıdır. Metinde şunlar açıkça yer almalıdır:
- Hangi sözleşmenin hangi hükmünün ihlal edildiği
- İhlalin tarihi ve somut görünümü
- Talep edilen edimin miktarı veya niteliği
- Verilen ek sürenin uzunluğu ve başlangıcı
- Süre sonunda kullanılacak hakkın adı
Süre Verme ve Seçimlik Hakkın Belirlenmesi
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklı, uygun bir süre verdikten sonra ifadan vazgeçip zararının giderilmesini isteyebilir ya da sözleşmeden dönebilir. Bu tercih ihtarda açıkça belirtilmezse, karşı taraf hangi sonucu beklediğini bilemez ve daha sonra ileri sürülen talep çelişkili görünür. Sözleşmede fesih usulü, bildirim adresi veya bildirim şekli düzenlenmişse önce o hükme uyulması gerekir; aksi hâlde geçerli bir ihtardan söz edilemez.
Sessiz Kalmanın Bedeli ve Zamanaşımı
Sözleşmeden doğan alacaklarda kural olarak on yıllık zamanaşımı geçerlidir; kira bedeli, ücret ve benzeri dönemsel edimler ile bazı iş görme borçlarında bu süre daha kısadır. Hak düşürücü süre riski en çok, alacaklının uzun süre yazışma yapmadan beklediği dosyalarda somutlaşır. İhtarın noter aracılığıyla veya kayıtlı elektronik posta üzerinden gönderilmesi, tebliğ tarihinin ispatını kolaylaştırır ve sonraki itirazların büyük kısmını baştan karşılar.
Sonuç Yerine
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşme tipine göre bildirim usulü ve süreler değişebilir. İhtar gönderilmeden önce sözleşme metninin bir hukukçuyla birlikte okunması, sonradan telafisi güç tercihlerin önüne geçer.