Ayıp iddiasında bulunan taraf, çoğu zaman ayıbın varlığını ispat edebileceğini düşünür; asıl güçlük ayıbın teslim anında var olduğunu ve zamanında bildirildiğini göstermektir. TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde bu rehber, ayıp uyuşmazlıklarında delil kurgusunu ve süre risklerini ele alır.
Ayıbın Türü İspat Yükünü Değiştirir
Açık ayıp ile gizli ayıp arasındaki fark, teknik bir ayrım olmanın ötesinde dosyanın tüm dengesini belirler. Açık ayıp, olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilecek nitelikteyse ve zamanında bildirilmemişse, satılanın kabul edildiği sonucuna varılabilir. Gizli ayıpta ise bildirim yükümlülüğü ayıbın ortaya çıktığı ana bağlanır; bu noktada ayıbın ne zaman belirdiğini gösteren servis kaydı, uzman raporu veya kullanım geçmişi belirleyici olur.
Muayene ve İhbar Külfetini Belgelemek
Satılanın teslim alındıktan sonra gözden geçirilmesi ve ayıp tespit edilirse satıcıya bildirilmesi beklenir. Bildirimin şu unsurları taşıması gerekir:
- Tarihi ispat edilebilir bir kanaldan gönderilmiş olması
- Ayıbın ne olduğunun somut biçimde tarif edilmesi
- Hangi hakkın kullanıldığının açıkça belirtilmesi
- Malın incelemeye hazır tutulduğunun bildirilmesi
Telefonla yapılan bildirim, karşı taraf kabul etmediğinde ispatlanamaz. İhbarın yapılmış sayılması için karşı tarafa ulaşmış olması gerektiği de göz ardı edilmemelidir.
Seçimlik Haklar Arasında Tercihin Sonucu
Ayıplı ifa halinde alıcının önünde birden fazla yol vardır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız misliyle değişim ve onarım. Bu tercih, sonradan serbestçe değiştirilemeyeceğinden dilekçede hangi hakkın kullanıldığı net yazılmalıdır. Sözleşmeden dönme talebi, malın iadesini ve alınan edimlerin karşılıklı tasfiyesini gerektirdiğinden, malın kullanılmaya devam edilmesi bu talebi zayıflatır. Bedelden indirim isteniyorsa, indirim tutarının hangi kritere göre hesaplandığı gösterilmelidir.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıptan doğan sorumluluk belirli bir zamanaşımı süresine tabidir ve süre kural olarak teslimden işler. Kritik istisna, ayıbın ağır kusurla ya da hile ile gizlenmiş olmasıdır; bu halde satıcı zamanaşımından yararlanamaz. Gizleme iddiası ileri sürülüyorsa, satıcının ayıbı bildiğini gösteren yazışma, önceki servis kaydı veya üretici bildirimi gibi somut veriler dosyaya konmalıdır. Soyut gizleme iddiası, süre savunmasını aşmaya yetmez.
Delil Toplamada Doğru Sıra
- Malın mevcut durumunun tarihli görüntülerle kayda alınması
- Onarım veya değişim yapılmadan önce delil tespiti yaptırılması
- Sözleşme, fatura ve teslim belgelerinin bir arada dosyalanması
- Taraflar arasındaki tüm yazışmaların kronolojik dizini
- Gerekiyorsa uzman görüşü alınması ve raporun dilekçeyle birlikte sunulması
Onarım yaptırıldıktan sonra delil tespiti istenmesi, en sık karşılaşılan ve en zor telafi edilen hatadır; çünkü ayıbın niteliği artık incelenemez hale gelir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmadığı ve satılanın niteliği hem süreleri hem de ispat düzenini değiştirebilir; somut uyuşmazlığınız için ayrı bir hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.