Teslim edilen mal ya da ifa edilen edim beklentiyi karşılamadığında, tartışma hızla iki başlığa ayrılır: ayıp gerçekten var mı ve taraflar bunu sözleşmede nasıl düzenlemişti. Türk Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ekseninde ilerleyen bu rehber, bildirim külfetinden talep yazımına kadar olan hattı ele alır.
Ayıbın Türü Sonucu Belirler
Gözle görülebilen, teslim anında fark edilmesi beklenen ayıplar ile ancak kullanımla ortaya çıkan gizli ayıplar farklı takvime tabidir. Açık ayıpta muayene ve bildirim külfeti gecikmeli yerine getirilirse, mal kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıpta ise sayaç, ayıbın ortaya çıktığı andan itibaren işlemeye başlar. Bu ayrım yapılmadan yazılan ihtarnameler, karşı tarafa süresinde bildirim yapılmadığı savunmasını hazır olarak sunar.
Seçimlik Hakların Yazımı
Ayıplı ifada alıcının önünde birden fazla yol vardır ve bunlar aynı dilekçede gelişigüzel sıralanmaz. Sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız misliyle değişim veya onarım talepleri farklı sonuç doğurur; ayrıca dönme talebi ile kullanmaya devam etme davranışı çelişir. Talep metninde istenenin ölçülebilir biçimde yazılması gerekir: hangi kalem, hangi tutar, hangi tarihten itibaren faiz.
Sözleşme Yorumunda Hangi Belgeler Konuşur
Uyuşmazlık çoğu zaman sözleşmenin lafzında değil, tarafların gerçek iradesinin ne olduğunda düğümlenir. Bu noktada imzalı metnin yanında şu belgeler belirleyici olur:
- Sözleşme öncesi teklif, şartname ve teknik ek dosyalar.
- Müzakere sürecindeki yazışmalar ve revize edilmiş taslaklar.
- İfa sırasındaki uygulama: teslim tutanakları, kabul yazıları, ödeme davranışı.
- Taraflar arasındaki önceki işlemlerde oluşmuş teamül.
Genel işlem koşulu niteliğindeki matbu maddeler bakımından ayrıca denetim yapılır; sorumluluğu tümüyle kaldırdığı ileri sürülen hükümlerin geçerliliği her zaman tartışmaya açıktır.
Zamanaşımı ile Hak Düşürücü Süreyi Karıştırmayın
Bu iki kavram sonuçları bakımından ayrıdır. Zamanaşımı def olarak ileri sürülmedikçe hâkim tarafından resen dikkate alınmaz; hak düşürücü süre ise resen gözetilir ve süre dolmuşsa esasa girilmez. Ağır kusur ya da ayıbın hile ile gizlenmesi gibi hallerde sürelere ilişkin sonuçlar değişebilir; bu nedenle karşı tarafın davranışına dair kayıtlar saklanmalıdır.
Hangi Mahkeme: Tüketici mi Genel Mahkeme mi
Alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa uyuşmazlık Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamına girer ve parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer. Taraflar tacir ise ticari dava kuralları ve arabuluculuk şartı gündeme gelir. Yanlış mercie yapılan başvuru, süreyi korumadığı gibi delil toplama takvimini de geriye atar.
Sözleşme metinleri ve teslim tarihleri her dosyada farklı sonuç ürettiğinden burada anlatılanlar genel çerçevedir. İhtarnameyi göndermeden önce metni bir hukukçuya okutmanız, sonraki aşamada geri alınamayacak beyanların önüne geçer.