Haksız fiilden doğan zararın karşılanmasında iki ayrı iş vardır: zararı sayısal olarak kurmak ve talebi süresinde ileri sürmek. Uygulamada dosyaların bir kısmı esasa girilmeden, zamanaşımı nedeniyle sonuçlanır. Bu rehber TBK ve HMK çerçevesinde tazminat hesabının nasıl kalemlere ayrılacağını, tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda TKHK ile kesişimi ve süre riskinin nasıl yönetileceğini anlatır.
Zararı Kalemlere Ayırmadan Rakam Yazmayın
Toplu bir rakam yerine kalem bazlı hesap, hem bilirkişi incelemesini hızlandırır hem de kısmi ret ihtimalini azaltır. Maddi zarar tarafında tedavi ve yol giderleri, bakım gideri, kazanç kaybı, malın onarım veya değer kaybı; manevi zarar tarafında ise olayın ağırlığı, tarafların ekonomik durumu ve zararın sürekliliği ayrı ayrı gerekçelendirilir. Her kalemin arkasında bir belge bulunmalıdır: fatura, ödeme dekontu, sağlık raporu, ücret bordrosu veya hasar tespit raporu.
Kusur ve İlliyet Bağının İspatı
Tazminat talebinin omurgası, fiil ile zarar arasındaki bağın gösterilmesidir. Kaza tespit tutanağı, olay yeri fotoğrafları, kamera kaydı, tanık anlatımı ve teknik rapor bu bağı kuran unsurlardır. Karşı tarafın kusuru kadar zarar görenin kendi davranışının zararı artırıp artırmadığı da tartışılacağından, müterafik kusur iddiasına karşı hazırlık baştan yapılmalıdır. Zararın azaltılması için atılan adımların belgelenmesi bu noktada işe yarar.
Sürenin İki Ayrı Kolu
Haksız fiilde süre tek bir çizgi değildir. Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren işleyen daha kısa bir süre ile fiilin gerçekleştiği andan itibaren işleyen üst süre birlikte değerlendirilir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun dava zamanaşımı hukuk davası bakımından da uygulanabilir. Bu nedenle dosyada şu üç tarih net biçimde tespit edilmelidir:
- Fiilin gerçekleştiği tarih
- Zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarih
- Ceza soruşturmasının başlangıcı ve akıbeti
Dava Türü Tercihinin Hesaba Etkisi
Zararın miktarı henüz belirlenemiyorsa belirsiz alacak, belirlenebiliyor ancak bir bölümü talep edilecekse kısmi dava gündeme gelir. Yanlış tercih, sonradan yapılacak artırımın zamanaşımına uğraması sonucunu doğurabilir. Tedavi süreci devam eden bedensel zararlarda maluliyet oranı kesinleşmeden yapılan hesap eksik kalacağından, dava türü bu ihtimal gözetilerek seçilmelidir.
İhtar, Temerrüt ve Faiz Başlangıcı
Haksız fiilde faiz genellikle olay tarihinden yürütülür; ancak sözleşmeye dayanan kalemlerde temerrüt için ihtar gerekebilir. İhtarname gönderilmişse tebliğ belgesi dosyaya konulmalı, gönderilmemişse faiz talebi bu ayrım gözetilerek yazılmalıdır. Tüketici işleminden doğan bir zarar söz konusuysa TKHK kapsamındaki başvuru yolları ve parasal sınırlar ayrıca kontrol edilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Zararın türü, olayın niteliği ve öğrenme anı her dosyada farklı sonuç verdiğinden, talep oluşturulmadan önce hesap ve süre yönünden ayrı bir inceleme yapılması önerilir.