Ayıplı ifa uyuşmazlıklarında mahkemenin ilk incelediği konu genellikle ayıbın varlığı değil, alıcının bildirim külfetini yerine getirip getirmediğidir. Süresinde ihbar edilmeyen ayıp kabul edilmiş sayılır ve teknik olarak haklı olan taraf dosyayı bu nedenle kaybeder. Bu rehber, tüketici dışındaki satım ilişkilerinde ihbar ve dava yolunu ele alır.
Gözden Geçirme ve Bildirim Külfeti
TBK, alıcının teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz gözden geçirmesini ve ayıbı satıcıya gecikmeksizin bildirmesini öngörür. Açık ayıplarda bu külfet teslimden hemen sonra doğar. Gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıktığı anda yapılmalıdır. Satıcının ayıbı bilerek gizlediği hallerde ise bildirim kurallarına dayanarak sorumluluktan kurtulması mümkün olmaz; bu istisna, geç kalınmış dosyalarda ilk araştırılması gereken noktadır.
Tacirler Arasında Süreler Çok Daha Kısa
Her iki tarafın da tacir olduğu ve ticari işletmesiyle ilgili satımlarda TTK, muayene ve ihbar bakımından çok daha kısa ve katı bir düzen getirir. Açıkça belli olan ayıpların teslimden sonraki kısa süre içinde, muayene ile ortaya çıkabilecek ayıpların ise inceleme sonrası derhal bildirilmesi gerekir. Ticari ilişkide alışılmış esneklik beklentisiyle hareket eden alıcılar, çoğu zaman bu kısa pencereyi farkında olmadan geçirir.
Görevli Mahkeme Alıcının Sıfatına Göre Değişir
- Alıcı tüketici ise uyuşmazlık parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesinde görülür.
- Her iki taraf tacir ve iş ticari nitelikte ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir.
- Bunların dışındaki adi satımlarda genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
- Konusu para alacağı olan ticari taleplerde arabuluculuk dava şartı olarak ayrıca işletilir.
Yetki ve Delil Tespitinin Zamanlaması
Yetki bakımından davalının yerleşim yeri ile sözleşmenin ifa edildiği yer mahkemesi gündeme gelir; sözleşmedeki yetki kaydının tarafların sıfatına göre geçerli olup olmadığı ayrıca denetlenmelidir. Bundan daha kritik olan husus, ayıplı malın durumunun değişmeden tespit edilmesidir. HMK kapsamında delil tespiti istenerek malın teslim anındaki hali kayıt altına alınabilir; ürün kullanılmaya devam edildiğinde bilirkişi incelemesi çoğu kez sonuçsuz kalır.
Dava Öncesi Kısa Kontrol
- Teslim tarihi, muayene tarihi ve ihbar tarihi üç ayrı satır halinde yazılır.
- İhbarın ispatı için noter, kayıtlı elektronik posta veya imzalı tutanak tercih edilir.
- Seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığı bildirimde açıkça belirtilir.
- Zamanaşımı savunmasına karşı ağır kusur ve hile iddiası varsa dayanakları toplanır.
- Ürün, tespit yapılana kadar mevcut haliyle muhafaza edilir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Ayıbı yeni fark ettiyseniz, bildirim süresi işlemeye devam ettiğinden ihbar metnini göndermeden önce hukuki görüş almanız yerinde olur.