Sözleşmeden doğan alacak davalarında zamanaşımı, dosyanın kaderini tek başına belirleyebilen bir savunmadır. Ancak TBK, HMK ve tüketici ilişkisi varsa TKHK çerçevesinde yürüyen bu tartışmada asıl mesele sürenin dolup dolmadığı değil; def'inin doğru zamanda, doğru mahkemede ve doğru delille ileri sürülüp sürülmediğidir.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Hâkim zamanaşımını resen gözetmez; bu savunmanın davalı tarafından ileri sürülmesi gerekir. Üstelik ileri sürülmesi gereken an, cevap dilekçesi aşamasıdır. Yargılamanın ilerleyen bir celsesinde akla gelen zamanaşımı def'i, karşı tarafın açık muvafakati bulunmadıkça dinlenmez. Yetki itirazı da benzer biçimde ilk itirazlar arasında yer alır ve aynı dilekçede ileri sürülmezse hak kaybına yol açar. Pratikte tek bir cevap dilekçesinin geç ya da eksik yazılması, hem yetki hem zamanaşımı savunmasını aynı anda tüketir.
Sürenin Başlangıcı Nerede Kırılır
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Ancak taksitli edimlerde, dönemsel ödemelerde ve eser sözleşmelerinde bu an tek bir tarihe indirgenemez. Ayıp bildirimi, ihtarname, kısmi ödeme veya borcun ikrarı gibi işlemler süreyi kesebilir; kesilen süre yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle savunma kurulurken önce bütün ödeme ve yazışma trafiğinin bir zaman çizelgesine dökülmesi gerekir.
Savunmayı Ayakta Tutan Belgeler
- Fatura, irsaliye ve teslim tutanaklarındaki tarih tutarlılığı
- Cari hesap ekstreleri ile banka dekontlarının eşleşmesi
- Elektronik yazışmalarda borcun kabulü anlamına gelebilecek ifadeler
- Noter ihtarnamelerinin tebliğ tarihini gösteren şerhler
- Sözleşmedeki muacceliyet ve fesih hükümlerinin lafzı
Yetki Kaydının Zamanaşımına Etkisi
Ticari nitelikteki sözleşmelerde tarafların koyduğu yetki kaydı geçerli olabilirken, tüketici işleminde durum farklıdır. Yanlış yer mahkemesine açılan dava yetkisizlikle sonuçlandığında dosya yetkili mahkemeye gönderilir; bu arada geçen zaman ve gönderme talebi için öngörülen kısa süre gözden kaçarsa dava açılmamış sayılabilir. Zamanaşımı sınırına yakın açılmış dosyalarda bu ihtimal, tek başına alacağın kaybı anlamına gelir.
Davacı Tarafın Karşı Hamlesi
- Süreyi kesen işlemler tarihe göre sıralanır ve her biri belgeye bağlanır.
- Karşı tarafın borcu ikrar ettiği beyanlar dilekçede ayrı başlık altında toplanır.
- Zamanaşımı def'inin dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanıldığı hâller somut olayla açıklanır.
- Alacağın bir bölümü için ıslah ihtimali baştan hesaplanır.
Buradaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; sözleşme tipi, tarafların sıfatı ve ödeme geçmişi süre hesabını tamamen değiştirebilir. Zamanaşımına yakın dosyalarda gecikmeden hukuki destek almanız önemlidir.